Nhiều điểm đến nổi tiếng của vùng Hà Giang cũ như Lũng Cú, Đồng Văn, Mèo Vạc, Xín Mần nằm trong hoặc gần khu vực biên giới đất liền, nơi có quy chế quản lý riêng. Công dân Việt Nam cần mang giấy tờ tuỳ thân bản gốc; người nước ngoài có thể cần giấy phép đi vào khu vực biên giới theo quy định hiện hành. Cả hai đều phải được khai báo lưu trú, và có những việc không được làm như chụp ảnh khu vực quân sự hay tự ý tiến sát đường biên.
Quy định về khu vực biên giới có thể được sửa đổi, cách thực hiện ở địa phương cũng thay đổi sau khi tỉnh hợp nhất. Bài này nói những nguyên tắc ổn định và cách hỏi đúng chỗ. Trước khi đi, nhất là khi đi cùng khách nước ngoài, bạn nên kiểm lại quy định hiện hành với cơ quan công an hoặc cơ sở lưu trú.
Khu vực biên giới là gì và vì sao có quy chế riêng
Khu vực biên giới đất liền bao gồm các xã, phường giáp đường biên giới quốc gia, trong đó có vành đai biên giới sát đường biên và các vùng cấm do cơ quan quân sự quản lý. Nhà nước có quy chế riêng cho khu vực này để bảo vệ chủ quyền, an ninh, và quản lý người ra vào. Nhiều xã của vùng Hà Giang cũ như Lũng Cú, Sơn Vĩ, Phố Bảng, Xín Mần, Thanh Thủy thuộc diện này.
Với khách du lịch bình thường, điều này không có nghĩa là khó đi. Hằng năm có rất nhiều người đến Lũng Cú, Đồng Văn, Mèo Vạc mà không gặp trở ngại nào. Nhưng nó có nghĩa là bạn cần mang giấy tờ, khai báo lưu trú đầy đủ, và tôn trọng một số giới hạn mà ở vùng nội địa không có.
Đồn biên phòng, trạm kiểm soát có thể kiểm tra giấy tờ người qua lại. Hãy hợp tác, trả lời rõ ràng, xuất trình giấy tờ khi được yêu cầu. Đây là công việc bình thường của họ, không phải dấu hiệu bạn đang làm gì sai.
Công dân Việt Nam: mang gì là đủ
Căn cước bản gốc. Đây là giấy tờ quan trọng nhất, cần khi khai báo lưu trú và khi được kiểm tra ở khu vực biên giới. Căn cước điện tử trên ứng dụng định danh có thể được chấp nhận ở nhiều nơi, nhưng nên mang thêm thẻ bản gốc phòng khi điện thoại hết pin hoặc mất sóng.
Trẻ em đi cùng. Mang theo giấy tờ chứng minh nhân thân của trẻ theo quy định hiện hành, ví dụ giấy khai sinh hoặc giấy tờ tuỳ thân của trẻ nếu đã có. Khi khai báo lưu trú, cơ sở có thể cần thông tin này.
Giấy phép lái xe và giấy tờ xe. Nếu tự lái, mang giấy phép lái xe đúng hạng và giấy tờ xe, bảo hiểm bắt buộc. Xe thuê thì nhận đủ giấy tờ từ nơi cho thuê.
Giấy tờ công tác khi cần. Người đến làm việc, khảo sát, nghiên cứu, quay phim có mục đích công việc ở khu vực biên giới có thể cần giấy giới thiệu và làm việc với chính quyền địa phương. Hỏi trước cơ quan liên quan để tránh mất thời gian.
Khách nước ngoài: giấy phép và cách hỏi đúng chỗ
Người nước ngoài muốn vào khu vực biên giới thường cần giấy phép do cơ quan có thẩm quyền cấp, theo quy định hiện hành về quản lý khu vực biên giới và xuất nhập cảnh. Ở vùng Hà Giang cũ, trước đây khách thường làm thủ tục này tại thành phố Hà Giang, qua cơ quan công an hoặc qua cơ sở lưu trú, công ty du lịch được phép làm thay. Sau khi tỉnh hợp nhất, cơ quan thực hiện và cách nộp có thể đã thay đổi.
Cách chắc chắn nhất là hỏi trực tiếp công an tỉnh Tuyên Quang hoặc cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, hoặc hỏi cơ sở lưu trú ở thành phố cũ nơi khách nước ngoài thường đến. Nếu đi tour, hỏi rõ tour có lo giấy phép không. Khách nước ngoài luôn mang hộ chiếu bản gốc còn hạn và thị thực hợp lệ suốt chuyến, không để lại làm cọc thuê xe.
Một số khu vực có thể không cho phép người nước ngoài vào, hoặc chỉ cho vào khi có người đi cùng, có mục đích cụ thể. Khi được nhắc nhở, hãy làm theo; đây không phải chuyện thương lượng.
Người Việt đi cùng bạn bè nước ngoài nên nhớ rằng mình cũng có trách nhiệm hướng dẫn họ tuân thủ quy định. Giải thích trước cho họ về giấy phép, về việc không chụp ảnh khu vực cấm, không bay flycam, không tự ý tách đoàn đi vào đường mòn gần biên giới. Nhiều tình huống khó xử xảy ra chỉ vì khách không được ai nói trước.
Khai báo lưu trú: ai làm và vì sao không được bỏ qua
Khi bạn nghỉ đêm ở khách sạn, nhà nghỉ, homestay, cơ sở lưu trú có trách nhiệm thông báo lưu trú cho cơ quan công an theo quy định. Bạn chỉ cần cung cấp giấy tờ đầy đủ, chính xác. Đây là quy định áp dụng trên toàn quốc, nhưng ở khu vực biên giới việc kiểm tra thường chặt hơn.
Nếu bạn ngủ nhờ nhà dân không kinh doanh lưu trú, chủ nhà vẫn có trách nhiệm thông báo lưu trú cho bạn theo quy định cư trú. Nhiều gia đình vùng cao rất hiếu khách nhưng không quen thủ tục; hãy nhắc nhẹ và hỗ trợ họ, để cả chủ nhà và bạn không gặp phiền phức nếu có kiểm tra.
Cắm trại qua đêm ngoài trời ở khu vực biên giới là việc không nên tự ý làm. Ngoài chuyện an toàn và thời tiết, bạn có thể đang ở trong khu vực mà việc lưu lại qua đêm cần được phép. Nếu muốn cắm trại, hỏi chính quyền xã hoặc đồn biên phòng trước.
Những việc không được làm ở vùng biên
Danh sách dưới đây không đầy đủ nhưng gồm những việc khách du lịch hay vô tình vi phạm:
- Tự ý đi vào vành đai biên giới, đường tuần tra hay tiến sát đường biên để chụp ảnh, kể cả khi thấy người khác làm.
- Chụp ảnh, quay phim công trình quân sự, đồn biên phòng, khu vực có biển cấm chụp ảnh.
- Bay thiết bị bay không người lái khi chưa được cấp phép theo quy định; gần biên giới, khu quân sự, việc bay gần như chắc chắn bị cấm nếu không có phép.
- Mua bán, trao đổi hàng hoá qua đường mòn biên giới, nhận giữ hộ hay mang hộ hàng của người lạ.
- Tự ý đi sang bên kia biên giới, kể cả “chỉ vài bước”; việc xuất nhập cảnh chỉ được làm qua cửa khẩu với giấy tờ hợp lệ.
- Phát tán thông tin, hình ảnh sai lệch về chủ quyền, đường biên.
Nếu không chắc một việc có được phép hay không, hãy hỏi đồn biên phòng hoặc chính quyền xã. Họ thường sẵn lòng giải thích, và câu trả lời của họ đáng tin hơn bất kỳ bài viết nào trên mạng.
Cửa khẩu Thanh Thủy và các cửa khẩu khác: điều khách du lịch nên hiểu
Vùng Hà Giang cũ có cửa khẩu Thanh Thủy ở phía Vị Xuyên, là nơi quốc lộ 2 kết thúc, cùng một số cửa khẩu khác ở các xã biên giới. Cửa khẩu là nơi thực hiện thủ tục xuất nhập cảnh, thông quan hàng hoá theo quy định. Khách du lịch có thể đến tham quan khu vực xung quanh cửa khẩu trong phạm vi được phép.
Muốn đi sang nước bạn, bạn cần hộ chiếu, thị thực hoặc giấy tờ xuất nhập cảnh hợp lệ theo thoả thuận giữa hai nước và quy định hiện hành. Không có chuyện “qua chơi một chút rồi về” mà không làm thủ tục. Các loại giấy thông hành, phạm vi đi lại, thời hạn lưu lại đều có quy định riêng và có thể thay đổi; hỏi cơ quan xuất nhập cảnh nếu bạn có ý định này.
Khi đến khu vực cửa khẩu, tuân thủ hướng dẫn của lực lượng làm nhiệm vụ, không chụp ảnh những nơi có biển cấm, không đứng chắn lối đi của xe hàng. Khu vực cửa khẩu là nơi làm việc, không phải điểm check-in.
Tóm tắt giấy tờ theo từng nhóm người đi
Bảng dưới là danh sách để tự kiểm trước khi xuất phát. Quy định cụ thể có thể thay đổi, nên dùng bảng như lời nhắc, không phải văn bản pháp lý:
| Nhóm | Giấy tờ nên mang | Lưu ý |
|---|---|---|
| Người Việt đi du lịch | Căn cước bản gốc, căn cước điện tử, giấy phép lái xe nếu tự lái | Không để lại căn cước làm cọc thuê xe |
| Trẻ em đi cùng | Giấy tờ nhân thân của trẻ theo quy định | Cần khi khai báo lưu trú |
| Người Việt đi công tác, khảo sát | Căn cước, giấy giới thiệu của cơ quan | Liên hệ chính quyền địa phương trước khi làm việc ở xã biên giới |
| Khách nước ngoài | Hộ chiếu bản gốc, thị thực hợp lệ, giấy phép vào khu vực biên giới nếu quy định yêu cầu | Hỏi công an tỉnh hoặc cơ sở lưu trú về thủ tục hiện hành |
| Người mang flycam | Giấy phép bay theo quy định | Không có phép thì không bay, nhất là gần biên giới |
Chụp ảnh tất cả giấy tờ, lưu trong điện thoại và gửi cho một người thân. Nếu mất bản gốc, bản chụp giúp cơ quan chức năng xác minh nhanh hơn, dù không thay thế được bản gốc.
Ứng xử với đồn biên phòng và người dân vùng biên
Bộ đội biên phòng ở vùng biên không chỉ làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới mà còn gắn bó với đời sống bản làng: dạy chữ, giúp dân làm nhà, hỗ trợ khi có thiên tai. Khi gặp, hãy chào hỏi lịch sự, hợp tác khi được kiểm tra, và nếu cần giúp đỡ khi lạc đường, gặp sự cố, đồn biên phòng là nơi có thể tìm đến.
Người dân ở các xã biên giới sống cuộc sống bình thường của họ. Đừng coi việc ở gần biên giới là điều gì đặc biệt để hỏi han tò mò, chụp ảnh họ khi chưa xin phép hay đưa ra bình luận về chuyện biên giới. Ứng xử tôn trọng như ở bất kỳ làng quê nào là đủ.
Một điều nhỏ nhưng nên nhớ: nhiều nơi ở vùng biên sóng điện thoại có thể bắt sang mạng của nước bên kia, khiến điện thoại tự chuyển vùng và phát sinh cước. Nếu không muốn, hãy tắt chuyển vùng dữ liệu trước khi lên vùng cao.
Câu hỏi thường gặp
Người Việt đi Lũng Cú có cần xin giấy phép không?
Thông thường công dân Việt Nam đi du lịch Lũng Cú chỉ cần mang căn cước bản gốc và khai báo lưu trú khi nghỉ đêm. Nếu muốn vào sâu vành đai biên giới hoặc khu vực có biển cấm, cần được phép. Quy định có thể thay đổi, nên hỏi chính quyền xã hoặc đồn biên phòng khi cần.
Khách nước ngoài làm giấy phép ở đâu sau sáp nhập?
Cơ quan và cách làm có thể đã thay đổi sau khi Hà Giang hợp nhất vào Tuyên Quang. Hỏi công an tỉnh Tuyên Quang, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh hoặc cơ sở lưu trú, công ty du lịch ở khu vực thành phố cũ, nơi thường hỗ trợ khách nước ngoài làm thủ tục.
Có được bay flycam ở cột cờ Lũng Cú không?
Bay thiết bị bay không người lái ở Việt Nam phải được cấp phép theo quy định, và khu vực gần biên giới là nơi quản lý rất chặt. Đừng bay khi chưa có phép; thiết bị có thể bị thu giữ và bạn có thể bị xử phạt.
Ngủ nhờ nhà dân ở bản có được không?
Được nếu chủ nhà đồng ý, nhưng phải thông báo lưu trú theo quy định. Hãy cung cấp giấy tờ cho chủ nhà và nhắc họ làm thủ tục, hoặc hỏi trưởng thôn hướng dẫn, để tránh phiền phức cho cả gia đình chủ nhà.
Mất căn cước khi đang ở vùng biên thì làm sao?
Báo ngay cho công an xã nơi bạn đang ở để được xác nhận và hướng dẫn. Nếu có căn cước điện tử trên ứng dụng định danh, hãy dùng tạm. Giữ bản chụp giấy tờ trong điện thoại và để riêng một bản ở chỗ khác ngoài ví.