Bạn hoàn toàn có thể đi cao nguyên đá Hà Giang mà không tự cầm lái: ngồi sau người lái xe máy địa phương (khách quen gọi là “easy rider”), thuê ô tô có tài xế, đi tour ghép theo nhóm, hoặc đi xe khách nội tỉnh giữa các trung tâm xã. Mỗi cách có cái được và cái mất riêng về độ tự do, độ an toàn, sự thoải mái và khả năng dừng ngắm cảnh.
Lựa chọn không tự lái hợp với người chưa vững tay lái, người lớn tuổi, gia đình có trẻ nhỏ, người đi một mình và cả người lái giỏi nhưng muốn thả lỏng để ngắm. Bài này so các cách, nói những điều nên hỏi trước khi thuê, và những tình huống bạn vẫn cần tự quyết dù không cầm lái.
So sánh các cách đi không tự lái
Bảng so sánh những đặc điểm ít đổi theo mùa. Giá và lịch cụ thể bạn cần hỏi trực tiếp:
| Cách đi | Độ tự do dừng ngắm | Thoải mái | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Ngồi sau người lái xe máy địa phương | Cao, dừng ở hầu hết điểm muốn | Gió, rét, mỏi lưng khi đi dài | Người trẻ, khoẻ, muốn cảm giác xe máy mà không tự lái |
| Ô tô có tài xế riêng | Khá cao, nhưng khó đỗ ở cua hẹp | Kín gió, mang được đồ, nghỉ được trên xe | Gia đình, người lớn tuổi, nhóm nhỏ |
| Tour ghép theo đoàn | Thấp, theo lịch chung | Tuỳ phương tiện của tour | Người đi một mình muốn có bạn đồng hành, ngại tự lo |
| Xe khách nội tỉnh | Rất thấp, chỉ dừng ở điểm đón trả | Chật, giờ giấc phụ thuộc nhà xe | Người có nhiều thời gian, muốn đi tiết kiệm và gần với đời sống địa phương |
Nhiều người kết hợp: đi ô tô cho các chặng dài và lúc thời tiết xấu, rồi thuê người lái xe máy cho một đoạn ngắn đẹp nhất như Mã Pì Lèng. Hãy hỏi nơi lưu trú ở Đồng Văn hay Mèo Vạc về khả năng thuê người lái theo buổi.
Ngồi sau người lái xe máy địa phương
Đây là cách được nhiều khách trẻ và khách nước ngoài chọn. Người lái thường là thanh niên địa phương hoặc người đã chạy tuyến nhiều năm, thuộc từng khúc cua, biết điểm dừng đẹp và biết đọc thời tiết. Bạn được trải nghiệm cảm giác xe máy trên đèo mà không phải lo phanh, số, cua.
Điều quan trọng nhất khi chọn người lái là thái độ với tốc độ. Một người lái tốt đi đều, chậm ở cua, không vượt ẩu, không phô diễn. Trong buổi đầu, nếu bạn thấy người lái chạy nhanh làm bạn sợ, hãy nói thẳng; người lái chuyên nghiệp sẽ điều chỉnh, còn người không chịu điều chỉnh thì nên đổi. Đồng thời thống nhất rằng không ai uống rượu trong ngày lái, kể cả trong bữa trưa ở bản.
Người ngồi sau cũng cần biết vài điều: ngồi yên, nghiêng theo người lái, không nhổm dậy chụp ảnh khi xe đang chạy, giữ chân trên gác chân, tránh chạm vào ống xả. Mang áo ấm, găng tay, khẩu trang vì ngồi sau rét hơn người lái do không phải vận động.
Ô tô có tài xế: thoải mái nhưng cần nói rõ lịch dừng
Thuê ô tô kèm tài xế, đặc biệt tài xế quen tuyến, là cách đi an toàn và thoải mái nhất cho gia đình. Ô tô giúp tránh gió rét, mưa, bụi, mang được hành lý và đồ ăn, người say xe có thể ngả ghế nghỉ. Tài xế quen đèo biết lúc nào cần dừng cho phanh nghỉ, biết chỗ tránh xe và biết các đoạn hay sạt.
Bất lợi là đỗ xe chụp ảnh khó hơn xe máy: nhiều cảnh đẹp nằm ở cua hẹp, không có lề cho ô tô đỗ. Hãy nói trước với tài xế những điểm bạn muốn dừng, để họ chủ động chọn chỗ đỗ an toàn, thay vì hô dừng đột ngột giữa đèo. Thống nhất giờ xuất phát, giờ nghỉ trưa, nơi nghỉ đêm của tài xế, và việc có lái sau khi trời tối hay không.
Người hay say xe nên ngồi hàng ghế trước hoặc hàng giữa, nhìn ra xa về phía trước, ăn nhẹ trước khi đi, mở hé cửa kính khi cần. Đường đèo nhiều cua, nhiều người không say xe ở đồng bằng vẫn khó chịu trên đường này.
Tour ghép: chọn thế nào cho đỡ thất vọng
Hỏi phương tiện cụ thể. Tour ghép có thể đi bằng xe khách cỡ nhỏ, ô tô, hoặc xe máy có người lái theo đoàn. Mỗi loại cho trải nghiệm rất khác nhau; đừng chỉ đọc tên tour.
Hỏi số người tối đa và nhịp đi. Đoàn đông thì dừng ít, ăn uống theo suất chung, và người đi chậm thường phải chạy theo. Đoàn nhỏ linh hoạt hơn.
Hỏi chuyện an toàn. Người lái có đội mũ bảo hiểm cho khách không, có quy định không uống rượu khi lái không, khi thời tiết xấu thì tour xử lý ra sao, có hoàn lại phần nào nếu phải huỷ chặng không.
Đọc kỹ những gì bao gồm. Ăn, ở, vé tham quan, thuyền trên sông, giấy phép cho khách nước ngoài: phần nào có trong tour, phần nào tự trả. Ghi lại bằng tin nhắn hoặc văn bản.
Hỏi chỗ ngủ thực tế. Ngủ phòng riêng hay phòng tập thể, có nước nóng không, có chăn đủ ấm cho mùa rét không. Với người đi một mình, đây là phần ảnh hưởng nhiều tới sức khoẻ sau ba bốn ngày đường.
Xe khách nội tỉnh: chậm, rẻ và gần với đời sống
Giữa thành phố Hà Giang cũ và các trung tâm như Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc có xe khách chạy phục vụ người dân. Đây là cách đi tiết kiệm và cho bạn thấy đời sống địa phương: người đi chợ mang theo gà, rau, bao ngô, học sinh về quê cuối tuần, hàng hoá gửi theo xe.
Hạn chế rõ nhất là giờ giấc và điểm dừng. Xe chạy theo lịch của nhà xe, có thể chỉ vài chuyến một ngày, có ngày đổi lịch; xe đón trả ở điểm cố định hoặc dọc đường theo thoả thuận với lơ xe, không dừng cho bạn ngắm cảnh. Bạn cần hỏi giờ chạy ở bến hoặc nơi lưu trú vào hôm trước, không nên tin vào lịch trên mạng.
Nếu chọn cách này, hãy dành nhiều ngày hơn, ở lại mỗi điểm lâu hơn, và đi bộ hoặc thuê xe ôm địa phương cho các quãng ngắn quanh trung tâm. Đó là kiểu đi chậm, phù hợp với người muốn ở lại hơn là đi qua.
Những việc bạn vẫn phải tự quyết dù không cầm lái
Không cầm lái không có nghĩa là giao hết trách nhiệm cho người khác. Một số việc vẫn nằm trong tay bạn:
- Quyết định dừng khi thấy không an toàn: nếu thời tiết xấu, người lái đi nhanh hay có dấu hiệu mệt, bạn có quyền yêu cầu dừng hoặc đổi kế hoạch.
- Giữ giấy tờ tuỳ thân bên người, không giao hết cho người khác giữ, nhất là khi đi gần biên giới.
- Báo cho người thân lịch trình, tên và số liên lạc của người lái hoặc công ty tour.
- Kiểm tra đồ bảo hộ: mũ bảo hiểm phải cài quai, vừa đầu; ô tô phải có dây an toàn dùng được.
- Tôn trọng người lái: nghỉ ngơi đủ, không yêu cầu đi quá giờ hoặc chạy vội để kịp một điểm nào đó.
Những điều này nghe hiển nhiên, nhưng trên đường đi, người ta thường ngại nói vì sợ làm mất lòng người lái. Một câu nói đúng lúc có thể tránh được rủi ro lớn.
Đi một mình mà không tự lái
Người đi một mình thường lo hai chuyện: an toàn và chi phí không có ai chia sẻ. Tour ghép giải quyết được cả hai ở mức nhất định, vì bạn có người đi cùng và giá được chia theo đoàn. Thuê người lái xe máy riêng cho một mình bạn thì linh hoạt hơn, đổi lại phải tự lo hoàn toàn chuyện lịch trình và chỗ nghỉ.
Dù chọn cách nào, hãy gửi cho một người thân thông tin về người lái hoặc công ty tour, lịch trình từng ngày, nơi nghỉ từng đêm, và hẹn giờ nhắn tin báo tin mỗi tối. Ở các homestay đông khách, bạn cũng dễ gặp những người đi lẻ khác để ghép chung một chặng ô tô hay người lái, vừa có bạn vừa đỡ chi phí. Người nữ đi một mình nên chọn nơi nghỉ có đánh giá tốt từ khách nữ khác, và tin vào cảm giác của mình: thấy không ổn thì đổi, không cần giải thích nhiều.
Đi cùng người lớn tuổi và trẻ nhỏ
Với người lớn tuổi, ô tô có tài xế là gần như bắt buộc. Lịch trình nên ngắn hơn, nghỉ nhiều hơn, tránh đi vào những ngày rét đậm. Cao nguyên đá không quá cao để gây say độ cao như núi rất cao, nhưng gió rét, đường cua và ngồi xe lâu có thể làm người già mệt, nhất là người có bệnh tim mạch hay huyết áp; nên hỏi ý kiến bác sĩ trước chuyến đi nếu có bệnh nền.
Với trẻ nhỏ, ngồi xe máy trên đèo nhiều giờ không phù hợp. Ô tô có ghế an toàn hoặc ít nhất là dây đai, nhiều quần áo ấm, đồ ăn nhẹ, thuốc say xe theo hướng dẫn của dược sĩ là những thứ cần chuẩn bị. Khi dừng ở điểm ngắm cảnh ven vực, luôn nắm tay trẻ; nhiều điểm không có lan can.
Một lịch trình hợp với cả nhà thường chậm hơn lịch của người trẻ đi riêng: ít điểm hơn, ngủ hai đêm ở một nơi, dành buổi chiều để nghỉ. Trẻ con thích chợ phiên, đàn dê trên núi, cánh đồng hoa hơn là ngồi xe nhiều giờ để tới thêm một điểm ngắm cảnh. Khi lên kế hoạch, hãy tính theo sức của người yếu nhất trong đoàn.
Chi phí gồm những gì: tự hỏi trước để so sánh được
Người lái xe máy. Chi phí thường gồm công lái theo ngày, xăng, thuê xe, và ăn ở của người lái. Có nơi tính gộp, có nơi tách riêng. Hỏi rõ để so được hai báo giá với nhau, và hỏi xem nếu phải nghỉ thêm một ngày vì thời tiết thì tính thế nào.
Ô tô có tài xế. Thường tính theo ngày hoặc theo chuyến, phụ thuộc loại xe, số ngày, quãng đường và mùa. Hỏi chi phí ăn ở của tài xế, phí cầu đường, phí đỗ xe có nằm trong giá không, và phụ thu nếu đi thêm nhánh như Lũng Cú hay Hoàng Su Phì.
Tour ghép. So những gì bao gồm chứ đừng chỉ so tổng tiền. Một tour rẻ hơn nhưng không gồm vé tham quan, thuyền trên sông, ăn tối có thể tốn hơn tour đắt hơn đã gồm đủ.
Xe khách nội tỉnh. Rẻ nhất, nhưng cộng thêm tiền xe ôm ở mỗi điểm, thêm đêm nghỉ vì phải chờ chuyến. Cách đi này tiết kiệm tiền nhưng tốn thời gian; hãy tính cả hai thứ khi chọn.
Câu hỏi thường gặp
Thuê người lái xe máy ở Hà Giang có an toàn không?
Phần lớn người lái địa phương quen đường và đi an toàn hơn khách tự lái. Nên chọn qua cơ sở có địa chỉ rõ ràng, đi thử một đoạn ngắn, nói rõ bạn muốn đi chậm, và yêu cầu không uống rượu trong ngày lái. Không hợp thì đổi người lái sớm.
Đi xe khách có tới được Lũng Cú hay Mã Pì Lèng không?
Xe khách thường chạy giữa các trung tâm như Đồng Văn, Mèo Vạc và thành phố cũ, đi qua Mã Pì Lèng trên đường nhưng không dừng ngắm. Lũng Cú nằm trên nhánh riêng; từ Đồng Văn bạn có thể thuê xe ôm hoặc ô tô địa phương để đi.
Có thể thuê người lái chỉ cho một đoạn không?
Thường là được, ví dụ thuê theo buổi từ Đồng Văn đi Mã Pì Lèng, Lũng Cú. Hỏi nơi lưu trú ở Đồng Văn, Mèo Vạc; họ thường biết người lái quen trong vùng. Thống nhất rõ điểm đón, điểm trả và thời gian.
Người nước ngoài đi tour có cần lo giấy tờ vùng biên?
Khu vực biên giới có quy chế riêng; người nước ngoài có thể cần giấy phép theo quy định hiện hành. Nhiều tour lo việc này cho khách, nhưng bạn nên hỏi rõ trước khi đặt và mang theo hộ chiếu bản gốc suốt chuyến.
Say xe nặng thì nên chọn cách nào?
Ngồi sau xe máy đôi khi lại ít say hơn ô tô vì nhìn thẳng ra đường và có gió, nhưng mệt hơn. Nếu đi ô tô, ngồi phía trước, nhìn xa, nghỉ thường xuyên và hỏi dược sĩ về thuốc phòng say xe trước chuyến đi.