Tự lái ô tô lên Hà Giang cũ hoàn toàn khả thi với người đã quen lái đường đèo: phần lớn quốc lộ 4C và đường lên các trung tâm xã đều đủ rộng cho ô tô con, nhưng có nhiều đoạn hẹp, cua gắt, phải tránh xe tải và xe khách. Ba kỹ năng quyết định là đổ dốc bằng số thấp, xử lý tránh xe trên đường hẹp, và kỷ luật đỗ xe chỉ ở chỗ an toàn.
Bài này dành cho người đã có kinh nghiệm lái ô tô ở đồng bằng và đang cân nhắc tự lái lên vùng cao. Nếu bạn chưa từng lái đường đèo, hoặc người lái chính trong gia đình không tự tin, thuê xe kèm tài xế quen tuyến vẫn là lựa chọn an toàn hơn.
Loại xe nào phù hợp
Không cần xe địa hình chuyên dụng để đi các tuyến chính. Xe con, xe gầm cao cỡ nhỏ và trung bình đều đi được quốc lộ 4C và đường lên trung tâm các xã. Điều quan trọng hơn là xe được bảo dưỡng tốt, phanh khoẻ, lốp còn gai, và kích thước không quá lớn so với đường hẹp.
Xe gầm cao có lợi khi đi các nhánh xấu, đường bê tông vỡ hoặc đoạn đất sau mưa. Xe nhỏ gọn có lợi khi tránh xe ở cua hẹp và khi tìm chỗ đỗ. Xe bảy chỗ chở đủ người và hành lý thì nặng, cần phanh tốt hơn khi đổ dốc. Với xe điện, cần tính kỹ quãng đường giữa các điểm sạc và điều kiện sạc ở vùng cao, vì hạ tầng sạc trên các tuyến vùng sâu có thể còn thưa; leo dốc dài và rét cũng làm hao pin hơn dự tính.
Xe thuê tự lái thì hỏi rõ nơi cho thuê có cho đi đường núi xa không, bảo hiểm thân xe chi trả những gì, xử lý thế nào khi xe hỏng ở vùng cao. Một số nơi giới hạn phạm vi đi hoặc yêu cầu thông báo trước.
Kiểm xe trước khi rời thành phố
Kiểm xe ở gara trước chuyến đi là tốt nhất. Nếu không kịp, ít ra hãy tự kiểm những mục dưới đây:
- Phanh: đĩa, má phanh, dầu phanh; nếu đã lâu chưa thay dầu phanh, nên thay trước khi lên đèo vì dầu cũ dễ sôi khi phanh nóng.
- Lốp: gai còn đủ sâu, không phồng nứt, áp suất đúng khuyến cáo; kiểm cả lốp dự phòng và dụng cụ thay lốp.
- Nước làm mát và dầu máy: leo dốc dài làm máy nóng; mức nước làm mát phải đủ.
- Đèn và gạt nước: đèn cốt, đèn sương mù, đèn phanh, gạt nước, nước rửa kính.
- Ắc quy: ắc quy yếu dễ không đề nổ vào sáng rét trên cao.
- Đồ dự phòng: tam giác cảnh báo, đèn pin, dây kéo, nước uống, chăn mỏng, sạc điện thoại trên xe.
Một chiếc xe hỏng ở vùng cao có thể mất nhiều thời gian để có thợ và phụ tùng. Vài giờ kiểm xe ở nhà rẻ hơn nhiều so với một ngày chờ đợi giữa đèo.
Đổ đèo bằng ô tô: số thấp là chính, phanh là phụ
Nguyên tắc giống xe máy nhưng hậu quả nặng hơn vì xe nặng hơn. Đổ dốc dài mà chỉ dựa vào phanh chân, má phanh và đĩa phanh nóng dần, dầu phanh có thể sôi, chân phanh bị hẫng. Đây là tình huống cực kỳ nguy hiểm trên đường đèo có vực.
Với xe số sàn, về số thấp trước khi xuống dốc, thường là số hai hoặc ba tuỳ độ dốc, để động cơ ghìm xe. Phanh ngắt quãng, dứt khoát trước cua rồi nhả ra. Với xe số tự động, dùng chế độ số thấp hoặc chế độ số tay, chuyển xuống cấp số thấp để có phanh động cơ; nhiều xe có chế độ hỗ trợ đổ đèo, hãy đọc hướng dẫn sử dụng của xe trước chuyến đi. Không để cần số ở chế độ thường rồi rà phanh suốt dốc.
Không tắt máy thả trôi khi đổ dốc. Ngoài việc mất phanh động cơ, nhiều xe còn mất trợ lực phanh và trợ lực lái khi tắt máy, khiến việc điều khiển khó hơn rất nhiều. Nếu ngửi thấy mùi khét từ phanh, tìm chỗ an toàn dừng lại cho phanh nguội, đừng cố đi tiếp.
Tránh xe trên đường đèo hẹp
Nhìn xa, đọc trước chỗ tránh. Trên đường hẹp, khi thấy xe lớn từ xa phía trước, hãy chú ý những đoạn lề rộng gần nhất. Dừng sớm ở chỗ rộng tốt hơn gặp nhau ngay giữa đoạn hẹp rồi phải lùi.
Xe lên dốc thường được ưu tiên. Theo thói quen chung trên đường đèo, xe đang leo dốc khó dừng và khởi hành lại hơn, nên xe xuống dốc thường nhường. Nhưng trên thực tế, xe nào gần chỗ tránh hơn thì nên vào tránh; đừng cố giành quyền ưu tiên.
Nhường xe tải, xe khách ở cua gập. Xe dài cần nhiều chỗ để vào cua tay áo, đầu xe có thể chiếm cả làn đối diện. Dừng trước cua, chờ họ qua hết rồi mới vào.
Lùi xe cẩn thận. Nếu phải lùi để tránh, lùi chậm, nhờ người trên xe xuống quan sát phía sau, nhất là khi phía bên kia là vực. Đừng lùi theo cảm giác.
Đừng ngại bóp còi và nháy đèn. Ở cua khuất, một tiếng còi ngắn hoặc nháy đèn giúp xe ngược chiều biết bạn đang tới. Trên đường núi, đây là phép lịch sự chứ không phải bất lịch sự.
Đỗ xe ngắm cảnh: kỷ luật quan trọng nhất
Cảnh đẹp trên đường Hà Giang có ở khắp nơi, và cám dỗ dừng xe ngay giữa đường để chụp ảnh là rất lớn. Nhưng xe dừng ở khúc cua, ở đoạn hẹp hay ngay sau đỉnh dốc là chướng ngại bất ngờ cho xe phía sau và xe ngược chiều. Nhiều va chạm trên đèo xảy ra đúng ở những điểm ngắm cảnh nổi tiếng.
Chỉ đỗ ở bãi dừng chân, lề rộng, nơi có tầm nhìn tốt từ cả hai phía. Bật đèn cảnh báo, kéo phanh tay, để xe ở số phù hợp hoặc chế độ đỗ, đánh lái bánh trước vào phía vách nếu đỗ trên dốc. Người xuống xe đi về phía lề trong, không đứng chụp ảnh giữa làn đường. Trẻ nhỏ phải có người lớn nắm tay.
Nếu không tìm được chỗ đỗ an toàn ở điểm muốn ngắm, hãy đi tiếp. Thường sẽ có một chỗ rộng hơn không xa, với góc nhìn không kém. Hoặc để người lái đi chậm, người ngồi bên chụp qua cửa kính; cảnh có thể không hoàn hảo nhưng mọi người an toàn.
Lái ô tô trong mùa rét và băng giá
Khi có đợt rét đậm, mặt đường ở các đoạn cao, khuất nắng có thể đóng băng mỏng vào sáng sớm. Ô tô thông thường không có lốp chuyên dụng cho băng, nên khi đi qua đoạn đóng băng rất dễ trượt, nhất là khi phanh, tăng tốc hay lên dốc. Cách an toàn nhất là chờ nắng lên, hỏi người địa phương về tình trạng đường trước khi đi.
Nếu buộc phải đi qua đoạn có nguy cơ băng, đi rất chậm, giữ khoảng cách xa, tránh phanh gấp và đánh lái đột ngột; khi xe bắt đầu trượt, nhả phanh, nhẹ nhàng đánh lái theo hướng muốn đi. Nhưng đây là kỹ năng mà phần lớn người lái ở Việt Nam chưa từng tập, nên đừng đặt mình vào tình huống đó nếu có lựa chọn khác.
Mùa rét cũng là mùa sương mù dày. Bật đèn cốt và đèn sương mù, không bật pha, giảm tốc mạnh, bám mép đường bên phải. Kính xe dễ mờ hơi nước bên trong; bật chế độ sấy kính và điều hoà để giữ tầm nhìn.
Người lái và hành khách: giữ cho chuyến đi bền sức
Lái đèo liên tục vài giờ rất mệt, kể cả với người lái quen. Chia lượt lái nếu trong xe có người lái khác có kinh nghiệm, nghỉ mỗi giờ hoặc mỗi khi thấy mỏi. Người ngồi ghế phụ có thể giúp quan sát, đọc bản đồ, nhắc khi có xe ngược chiều ở cua, nhưng đừng nói chuyện làm phân tâm ở đoạn khó.
Hành khách say xe nên ngồi phía trước hoặc hàng ghế giữa, nhìn xa, ăn nhẹ trước khi đi. Không uống rượu khi còn phải lái, kể cả một chén nhỏ trong bữa trưa ở bản. Kế hoạch cho mỗi ngày nên có điểm dừng nghỉ trưa, và về chỗ nghỉ trước khi trời tối.
Một điều ít người nghĩ tới là chỗ đỗ xe qua đêm. Nhiều homestay ở thôn bản nằm trên đường hẹp, không có sân đỗ ô tô; xe phải để ở trung tâm xã hoặc bãi gần đó rồi đi bộ vào. Hỏi trước khi đặt phòng để không phải loay hoay tìm chỗ đỗ trên dốc lúc trời đã tối.
Xăng, sạc và dịch vụ dọc đường
Trên các tuyến chính, cây xăng có ở trung tâm xã, khu vực thị trấn cũ. Giữa hai trung tâm có thể là quãng dài đường đèo không có cây xăng nào. Thói quen tốt là đổ thêm khi bình còn khoảng một nửa, nhất là trước khi vào các nhánh như Lũng Cú, Du Già hay sang phía tây. Leo dốc dài và đi chậm số thấp làm xe tốn nhiên liệu hơn đường bằng.
Gara ô tô có ở khu vực thành phố cũ và một số trung tâm lớn, nhưng ở vùng cao, thợ chuyên ô tô và phụ tùng cho từng dòng xe không phải lúc nào cũng sẵn. Với lỗi nhỏ như thủng lốp, nhiều tiệm sửa xe địa phương có thể giúp; với lỗi phức tạp hơn, có thể phải chờ phụ tùng hoặc kéo xe về thành phố cũ. Lưu số cứu hộ của hãng bảo hiểm hoặc nơi cho thuê xe trước khi đi.
Với xe điện, kiểm trước vị trí các trạm sạc dọc tuyến bằng ứng dụng của hãng và hỏi nơi lưu trú có cho sạc qua đêm không. Đừng để pin xuống thấp trước khi bắt đầu một đoạn đèo dài, vì quãng đường thực tế trên núi thường ngắn hơn con số xe hiển thị.
Va quệt nhẹ trên đèo: xử lý bình tĩnh
Trên đường hẹp, va quệt nhẹ như xước gương, chạm cản là chuyện có thể xảy ra. Xử lý đúng giúp không biến chuyện nhỏ thành chuyện lớn:
- Bật đèn cảnh báo, đặt tam giác phía sau ở khoảng cách đủ xa để xe sau kịp thấy, nhất là khi gần cua.
- Kiểm tra người trước, xe sau. Có ai bị thương thì gọi cấp cứu, không di chuyển người bị thương nặng.
- Chụp ảnh vị trí hai xe và vết va chạm trước khi dời xe, nếu không có người bị thương và việc chụp không gây nguy hiểm.
- Dời xe vào lề an toàn để không chắn đường đèo, nơi xe khác có thể đâm vào từ phía sau.
- Trao đổi thông tin, báo bảo hiểm hoặc nơi cho thuê xe theo hướng dẫn của họ; trường hợp có tranh chấp hoặc thiệt hại lớn, báo cơ quan chức năng.
Giữ thái độ bình tĩnh và lịch sự. Ở vùng cao, người dân và tài xế địa phương thường giúp đỡ rất nhanh nếu bạn cư xử đúng mực.
Câu hỏi thường gặp
Xe số tự động có đi đèo Hà Giang được không?
Được, nhưng phải biết dùng chế độ số thấp hoặc số tay để có phanh động cơ khi đổ dốc, không để chế độ thường rồi rà phanh suốt dốc. Đọc hướng dẫn sử dụng của xe để biết cách chuyển chế độ trước chuyến đi.
Ô tô có lên được cột cờ Lũng Cú và đèo Mã Pì Lèng không?
Có, đường ô tô lên Lũng Cú và qua Mã Pì Lèng đều đi được bằng xe con. Ở các điểm này, chỉ đỗ xe ở bãi đỗ hoặc lề rộng, không dừng giữa đường, và cẩn thận khi xe đông vào mùa cao điểm.
Thuê ô tô tự lái ở Hà Nội đi Hà Giang có được không?
Nhiều nơi cho thuê xe tự lái cho phép đi tỉnh, nhưng hãy hỏi rõ có giới hạn vùng núi không, bảo hiểm chi trả những gì, và hỗ trợ ra sao khi xe hỏng ở vùng cao. Ghi các thoả thuận này trong hợp đồng.
Đi ô tô điện lên Hà Giang có ổn không?
Có thể đi nếu tính kỹ quãng đường giữa các điểm sạc và kiểm tra trước các điểm sạc trên tuyến. Leo dốc dài, rét và bật sưởi làm hao pin hơn bình thường. Nên có phương án dự phòng nếu một điểm sạc không hoạt động.
Gặp xe tải ở cua hẹp mà không có chỗ tránh thì sao?
Dừng lại, bật đèn cảnh báo, quan sát xem bên nào gần chỗ rộng hơn. Nếu bạn phải lùi, lùi chậm và nhờ người xuống quan sát phía sau. Tài xế xe tải địa phương thường có kinh nghiệm và có thể ra hiệu hướng dẫn; hãy giao tiếp bình tĩnh.