Từ ngày 1/7/2025, cao nguyên đá Đồng Văn thuộc tỉnh Tuyên Quang, vì tỉnh Hà Giang cũ đã hợp nhất với Tuyên Quang. Vùng công viên địa chất trước đây trùng với bốn huyện cũ Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc; nay cấp huyện không còn, phần đất ấy tương ứng với khoảng 23 xã mới.
Danh hiệu công viên địa chất toàn cầu gắn với vùng đất, không phụ thuộc tên tỉnh. Nhưng với người viết địa chỉ, làm du lịch, tra thông tin, việc biết điểm nào nay thuộc xã nào rất hữu ích. Bài viết liệt kê các xã theo huyện cũ, chỉ ra xã của những điểm quen thuộc như cột cờ Lũng Cú, phố cổ Đồng Văn, dinh thự họ Vương, đèo Mã Pì Lèng, và giải thích những chỗ ranh giới dễ nhầm.
Bốn huyện cũ và các xã mới trên cao nguyên đá
Theo danh mục đối chiếu đơn vị hành chính cũ – mới. Xã in đầu mỗi dòng là xã có thị trấn huyện lỵ cũ:
| Huyện cũ | Xã mới | Số xã |
|---|---|---|
| Quản Bạ | Quản Bạ, Cán Tỷ, Lùng Tám, Nghĩa Thuận, Tùng Vài | 5 |
| Yên Minh | Yên Minh, Bạch Đích, Du Già, Đường Thượng, Mậu Duệ, Ngọc Long, Thắng Mố | 7 |
| Đồng Văn | Đồng Văn, Lũng Cú, Lũng Phìn, Phố Bảng, Sà Phìn | 5 |
| Mèo Vạc | Mèo Vạc, Khâu Vai, Niêm Sơn, Sơn Vĩ, Sủng Máng, Tát Ngà | 6 |
Tổng cộng 23 xã. Một số xã cũ nằm giáp ranh được chia hoặc chuyển giữa các huyện cũ: xã Vần Chải của Đồng Văn cũ về xã Yên Minh, một phần xã Pải Lủng của Mèo Vạc cũ về xã Đồng Văn. Vì vậy ranh giới các xã mới không trùng hoàn toàn với ranh giới huyện cũ, dù tổng thể vùng cao nguyên vẫn như trước.
Những điểm quen thuộc nay thuộc xã nào
Bảng dưới giúp bạn ghi đúng địa chỉ khi giới thiệu hoặc tìm đường. Tên thôn, bản bên trong nhìn chung giữ nguyên:
| Điểm | Trước đây | Nay thuộc |
|---|---|---|
| Cột cờ Lũng Cú, khu vực điểm cực Bắc, bản Lô Lô Chải | Xã Lũng Cú, huyện Đồng Văn | Xã Lũng Cú |
| Phố cổ Đồng Văn | Thị trấn Đồng Văn | Xã Đồng Văn |
| Dinh thự họ Vương | Xã Xà Phìn, huyện Đồng Văn | Xã Sà Phìn |
| Thung lũng Sủng Là | Xã Sủng Là, huyện Đồng Văn | Xã Sà Phìn |
| Phó Bảng | Thị trấn Phó Bảng, huyện Đồng Văn | Xã Phố Bảng |
| Đèo Mã Pì Lèng, hẻm Tu Sản | Chủ yếu xã Pải Lủng, huyện Mèo Vạc | Chia giữa xã Đồng Văn và xã Mèo Vạc, tuỳ đoạn |
| Chợ Khâu Vai | Xã Khâu Vai, huyện Mèo Vạc | Xã Khâu Vai |
| Cổng trời và núi đôi Quản Bạ | Thị trấn Tam Sơn và vùng lân cận, huyện Quản Bạ | Xã Quản Bạ |
| Du Già | Xã Du Già, huyện Yên Minh | Xã Du Già |
Với các điểm nằm trên ranh giới như đèo Mã Pì Lèng, cách ghi an toàn là nêu tên điểm kèm "giữa Đồng Văn và Mèo Vạc", thay vì cố gắn vào một xã. Khi cần chính xác cho giấy tờ, hỏi uỷ ban xã sở tại.
Ba nghĩa của chữ "Đồng Văn": đừng lẫn
Sau năm 2025, cái tên Đồng Văn mang ba nghĩa khác nhau, và nhầm lẫn giữa chúng khá phổ biến. Nghĩa thứ nhất là cao nguyên đá Đồng Văn, một vùng địa chất – địa lý rộng hơn 2.300 km² trải trên bốn huyện cũ. Đây là nghĩa gắn với danh hiệu công viên địa chất toàn cầu.
Nghĩa thứ hai là huyện Đồng Văn cũ, một trong bốn huyện của cao nguyên, tồn tại đến hết ngày 30/6/2025, gồm thị trấn Đồng Văn, thị trấn Phó Bảng và nhiều xã như Lũng Cú, Má Lé, Xà Phìn, Sủng Là, Lũng Phìn. Nghĩa thứ ba là xã Đồng Văn mới, gồm thị trấn Đồng Văn cũ và vài xã lân cận, chỉ là một phần nhỏ của huyện cũ, càng nhỏ hơn so với cao nguyên.
Khi đọc tin tức hay tài liệu, bạn nên xem ngữ cảnh: "Đồng Văn được UNESCO công nhận" là nói về cao nguyên; "số hộ của huyện Đồng Văn năm 2020" là nói về huyện cũ; "UBND xã Đồng Văn" là xã mới. Khi tự viết, hãy ghi rõ "cao nguyên đá Đồng Văn", "huyện Đồng Văn cũ", "xã Đồng Văn" để người đọc không phải đoán.
Ranh giới vùng công viên địa chất có đổi không
Ranh giới công viên địa chất được xác định khi lập hồ sơ đề nghị công nhận, dựa trên địa giới bốn huyện lúc đó. Việc bỏ cấp huyện và sắp xếp lại xã năm 2025 không tự động làm thay đổi ranh giới này; vùng đất vẫn là vùng đất ấy. Tuy nhiên, khi các xã giáp ranh được ghép với nhau, có thể xuất hiện những chỗ một xã mới vừa có phần nằm trong vùng công viên, vừa có phần nằm ngoài.
Ranh giới vùng công viên cũng không phải bức tường: người dân, hàng hoá, du khách qua lại tự do giữa các xã trong và ngoài vùng. Điều khác biệt chỉ nằm ở những quy định giữ gìn cảnh quan, điểm di sản áp dụng cho phần đất bên trong.
Ví dụ, một số xã giáp ranh với vùng Vị Xuyên, Bắc Mê cũ cần được đối chiếu kỹ khi xác định ranh giới quản lý. Việc điều chỉnh, xác định lại ranh giới trên bản đồ và trong hồ sơ là việc của cơ quan quản lý, có thể diễn ra trong các kỳ cập nhật hồ sơ với mạng lưới công viên địa chất.
Với người dân và du khách, điều quan trọng là các quy định giữ gìn cảnh quan, điểm di sản vẫn áp dụng như trước ở những nơi đã được xác định. Nếu bạn định xây dựng, khai thác hay tổ chức hoạt động gì ở vùng giáp ranh, nên hỏi chính quyền xã về quy định áp dụng.
Ranh giới quản lý không phải ranh giới địa chất
Cần phân biệt ranh giới công viên địa chất với ranh giới của đá vôi. Ranh giới công viên là ranh giới quản lý, được vẽ theo địa giới hành chính để thuận tiện cho việc tổ chức bộ máy, quy hoạch, giáo dục. Ranh giới địa chất thì do tự nhiên quyết định: đá vôi và địa hình karst không dừng lại ở đường địa giới huyện.
Thực tế, địa hình núi đá vôi còn kéo dài ra ngoài bốn huyện cũ, sang một phần Bắc Mê, Vị Xuyên và qua bên kia thung lũng sông Nho Quế, sông Gâm sang đất Cao Bằng, rồi tiếp tục lên phía bắc sang lãnh thổ Trung Quốc. Cao nguyên đá Đồng Văn là một phần của một vùng karst rộng lớn ở nam Trung Quốc và bắc Việt Nam.
Vì vậy khi đi từ Mèo Vạc sang Cao Bằng hay từ Quản Bạ xuống Vị Xuyên, bạn có thể vẫn thấy núi đá, đá tai mèo, dù đã ra khỏi vùng công viên. Điều làm cao nguyên Đồng Văn nổi bật là sự tập trung của các dạng địa hình, chuỗi đá trầm tích và di sản văn hoá trên một vùng cao liền khối, đủ để được công nhận ở tầm quốc tế.
Số liệu trước và sau 2025: lưu ý khi so sánh
Trước tháng 7/2025, gần như mọi số liệu về cao nguyên đá như dân số, số hộ, diện tích cây trồng, lượng khách du lịch đều được thống kê theo bốn huyện. Sau tháng 7/2025, số liệu được tổng hợp theo xã và theo tỉnh Tuyên Quang mới. Khi muốn so sánh trước và sau, bạn cần cộng số liệu của 23 xã, đồng thời lưu ý các xã có phần đất chuyển giữa huyện cũ như Vần Chải, Pải Lủng.
Một số số liệu cấp tỉnh sau hợp nhất gộp cả vùng Hà Giang cũ và Tuyên Quang cũ, nên không thể dùng trực tiếp để nói về cao nguyên đá. Ví dụ, "lượng khách du lịch của tỉnh Tuyên Quang" bao gồm cả khách đến Tân Trào, Na Hang, không chỉ khách lên Đồng Văn.
Nếu bạn viết báo cáo, luận văn hay bài phân tích, nên ghi rõ phạm vi số liệu: "bốn huyện cao nguyên đá (đến 2025)", "23 xã vùng công viên địa chất (từ 7/2025)" và nguồn cụ thể. Điều này giúp người đọc không hiểu nhầm khi các con số thay đổi đột ngột chỉ vì cách tổng hợp thay đổi.
Ai quản lý công viên địa chất sau hợp nhất
Trước năm 2025, công viên địa chất có bộ máy quản lý thuộc tỉnh Hà Giang. Sau khi hợp nhất, việc quản lý thuộc về tỉnh Tuyên Quang mới. Bộ máy cụ thể, tên gọi, trụ sở của đơn vị quản lý có thể được sắp xếp lại theo cơ cấu của tỉnh mới, nên khi cần liên hệ, bạn nên tra thông tin trên cổng thông tin chính thức của tỉnh.
Với những người làm du lịch, sự thay đổi bộ máy cũng có nghĩa là một số đầu mối liên hệ cũ không còn. Các hợp tác xã, nhóm homestay, đơn vị lữ hành nên cập nhật lại đầu mối ở xã và ở tỉnh mới cho các việc như đăng ký lưu trú, cấp phép hoạt động, tham gia chương trình quảng bá chung của vùng.
Ở cấp cơ sở, chính quyền 23 xã trên cao nguyên là nơi trực tiếp quản lý đất đai, xây dựng, trật tự và phối hợp bảo vệ các điểm di sản trên địa bàn. Vì xã mới rộng hơn nhiều so với xã cũ, việc theo dõi các điểm di sản ở thôn xa đòi hỏi sự tham gia của trưởng thôn và người dân.
Danh hiệu công viên địa chất toàn cầu được đánh giá lại định kỳ. Sự liên tục trong quản lý, chuyển giao hồ sơ, giữ các chương trình giáo dục, du lịch cộng đồng qua giai đoạn sắp xếp bộ máy là điều mà các kỳ đánh giá sẽ xem xét. Đây là lý do việc hợp nhất tỉnh cần được tính tới trong công tác quản lý di sản.
Ghi địa chỉ, giới thiệu điểm đến cho đúng
Với homestay, cơ sở lưu trú. Ghi "thôn…, xã…, tỉnh Tuyên Quang" và thêm tên vùng quen thuộc như "cao nguyên đá Đồng Văn" hoặc "(Đồng Văn cũ, Hà Giang)" để khách tìm dễ. Nhiều khách vẫn tìm theo chữ Hà Giang.
Với bài giới thiệu, ấn phẩm du lịch. Nói "cao nguyên đá Đồng Văn, vùng Hà Giang cũ, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang" ở lần nhắc đầu, sau đó có thể dùng tên quen.
Với sản phẩm địa phương. Ghi địa chỉ cơ sở sản xuất theo xã mới; tên vùng trên nhãn như "cao nguyên đá" hay "Đồng Văn" chỉ nên dùng khi sản phẩm thật sự đến từ vùng đó.
Với tài liệu học tập. Ghi rõ mốc thời gian khi nhắc tới huyện: "huyện Đồng Văn (đến 30/6/2025)". Học sinh sau này sẽ chỉ biết đến xã, nên tài liệu cần giải thích sự thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Cao nguyên đá Đồng Văn có còn là công viên địa chất toàn cầu sau sáp nhập không?
Có. Danh hiệu gắn với vùng đất và cam kết quản lý, không gắn với tên tỉnh. Việc Hà Giang hợp nhất vào Tuyên Quang không tự động làm mất danh hiệu; điều quan trọng là duy trì các tiêu chí trong những kỳ đánh giá lại định kỳ.
Cột cờ Lũng Cú nay thuộc xã nào, tỉnh nào?
Cột cờ Lũng Cú thuộc xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang. Xã Lũng Cú mới gồm các xã Lũng Cú, Má Lé, Lũng Táo của huyện Đồng Văn cũ. Khu vực điểm cực Bắc và bản Lô Lô Chải cũng nằm trong xã này.
Dinh thự họ Vương nay thuộc xã nào?
Dinh thự họ Vương trước thuộc xã Xà Phìn, huyện Đồng Văn; nay thuộc xã Sà Phìn, tỉnh Tuyên Quang. Xã Sà Phìn mới gồm Xà Phìn, Sảng Tủng, Sính Lủng và Sủng Là cũ, nên thung lũng Sủng Là cũng thuộc xã này.
Đèo Mã Pì Lèng thuộc xã nào?
Đèo Mã Pì Lèng chủ yếu nằm trên đất xã Pải Lủng cũ của Mèo Vạc. Khi sắp xếp, xã Pải Lủng được chia cho xã Đồng Văn và xã Mèo Vạc, nên các đoạn đèo thuộc hai xã khác nhau. Khi giới thiệu, ghi "đèo Mã Pì Lèng, giữa Đồng Văn và Mèo Vạc" là đủ rõ.
Vùng Hoàng Su Phì, Xín Mần có thuộc cao nguyên đá không?
Không. Hoàng Su Phì và Xín Mần ở phía tây vùng Hà Giang cũ là vùng núi đất với ruộng bậc thang, nằm ngoài ranh giới công viên địa chất cao nguyên đá Đồng Văn. Hai vùng có cảnh quan, địa chất rất khác nhau.