Ở vùng Hà Giang cũ, việc làm tại chỗ chủ yếu nằm trong nông nghiệp (chè, cam, ngô, chăn nuôi, cây dược liệu), du lịch và dịch vụ, xây dựng, vận tải, buôn bán nhỏ và làm thuê theo mùa; nhiều người trẻ đi làm ở các khu công nghiệp tỉnh khác hoặc đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Muốn tìm việc đúng cách, bạn có thể bắt đầu từ trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh (nay là tỉnh Tuyên Quang), các trường nghề, hợp tác xã, và kênh tuyển dụng có địa chỉ rõ ràng.
Bài này dành cho người dân, người trẻ vùng cao và gia đình đang tìm hiểu đường đi việc làm. Nó không nêu mức lương, không giới thiệu doanh nghiệp cụ thể, mà mô tả các nhóm việc phổ biến, những điều cần chuẩn bị khi đi làm xa, và đặc biệt là cách nhận biết lừa đảo tuyển dụng, đi làm trái phép qua biên giới.
Các nhóm việc làm phổ biến ở vùng Hà Giang cũ
Bảng mô tả khái quát, không phải danh sách đầy đủ. Mỗi vùng thấp, vùng cao có cơ cấu việc làm khác nhau:
| Nhóm việc | Ở đâu nhiều | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Nông nghiệp, chăn nuôi | Khắp vùng | Theo mùa vụ, thu nhập không đều, gắn với đất gia đình |
| Chè, cam, thảo quả, dược liệu | Hoàng Su Phì, Xín Mần, Bắc Quang, Vị Xuyên | Có việc thời vụ khi thu hái, chế biến; hợp tác xã cần lao động |
| Du lịch, lưu trú, ăn uống | Thành phố cũ, Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc, các thôn du lịch | Theo mùa khách, cần kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ là lợi thế |
| Xây dựng | Thành phố cũ, các trung tâm xã, công trình đường, thủy điện | Theo công trình, công việc nặng, cần an toàn lao động |
| Vận tải, lái xe | Các tuyến nội tỉnh, liên tỉnh | Cần giấy phép lái xe phù hợp, kinh nghiệm đường đèo |
| Thương mại, dịch vụ nhỏ | Thành phố cũ, trung tâm xã, chợ phiên | Tự làm chủ, vốn nhỏ |
| Cơ quan, trường học, y tế | Khắp vùng | Theo tuyển dụng của nhà nước, cần bằng cấp phù hợp |
Sau khi tỉnh hợp nhất và cấp huyện bị bỏ, cơ cấu bộ máy hành chính thay đổi, một số vị trí việc làm trong khu vực nhà nước cũng được sắp xếp lại. Người quan tâm nên theo dõi thông báo tuyển dụng chính thức của các cơ quan, đơn vị.
Việc làm tại chỗ: nhiều nhưng phần lớn theo mùa
Nông nghiệp vẫn là nguồn sống chính của đa số gia đình. Nhưng nông nghiệp vùng cao gắn với mùa vụ: mùa gieo, mùa thu hoạch bận rộn, những tháng còn lại ít việc. Thu nhập từ ngô, lúa trên đất dốc thường thấp; cây chè, cam, thảo quả, chăn nuôi bò mang lại khoản thu khá hơn nhưng không ổn định.
Du lịch tạo ra nhiều việc ở những nơi có khách: lễ tân, phục vụ, nấu ăn, dọn phòng, dẫn đường, lái xe. Người trẻ biết ngoại ngữ, biết dùng mạng xã hội để quảng bá có lợi thế. Nhưng việc du lịch cũng theo mùa, và lượng khách phụ thuộc thời tiết, tình hình chung.
Hợp tác xã nông nghiệp, cơ sở chế biến chè, nông sản cần lao động trong mùa thu hái, chế biến. Các công trình xây dựng đường, nhà, trường học cũng thuê lao động địa phương. Nhiều người kết hợp nhiều việc trong năm: làm nương, đi làm thuê, làm du lịch theo mùa.
Đi làm khu công nghiệp xa: chuẩn bị gì
Rất nhiều người trẻ ở vùng cao đi làm công nhân ở các khu công nghiệp ở các tỉnh trung du, đồng bằng phía bắc và xa hơn. Công việc ổn định hơn, có lương tháng, có bảo hiểm xã hội nếu làm cho doanh nghiệp tuân thủ luật. Đổi lại là xa nhà, chi phí sinh hoạt cao, phải thích nghi với nhịp sống và văn hoá khác.
Trước khi đi, nên tìm hiểu doanh nghiệp qua kênh chính thức: trung tâm dịch vụ việc làm, phiên giao dịch việc làm do nhà nước tổ chức, trường nghề có liên kết tuyển dụng. Đọc kỹ hợp đồng lao động: công việc, thời gian làm, lương, bảo hiểm, chỗ ở, ai trả tiền đi lại. Không ký giấy tờ mà mình không hiểu, hỏi người thân hoặc cán bộ địa phương nếu cần.
Mang theo căn cước, giấy tờ cần thiết, một khoản tiền dự phòng cho tháng đầu. Giữ liên lạc với gia đình, lưu số của trung tâm dịch vụ việc làm hoặc cán bộ đã giới thiệu. Khi đến nơi, đăng ký tạm trú theo quy định. Nếu bị đối xử không đúng hợp đồng, có thể liên hệ công đoàn cơ sở hoặc cơ quan lao động địa phương nơi làm việc.
Nhận biết lừa đảo tuyển dụng
Hứa lương cao, việc nhẹ, không cần kinh nghiệm. Đây là dấu hiệu cảnh báo phổ biến nhất. Việc tốt thật thường có yêu cầu rõ ràng và mức lương hợp lý, không phải lời hứa hẹn quá đẹp.
Đòi tiền trước. Thu phí giữ chỗ, phí hồ sơ, phí đặt cọc, phí đồng phục trước khi làm việc là dấu hiệu nguy hiểm. Doanh nghiệp tuyển dụng hợp pháp hiếm khi thu những khoản này từ người lao động phổ thông.
Giữ giấy tờ tuỳ thân. Yêu cầu nộp lại căn cước, hộ chiếu bản gốc cho người môi giới giữ là dấu hiệu cực kỳ nguy hiểm. Giấy tờ của bạn phải luôn ở trong tay bạn.
Tuyển qua mạng, không có địa chỉ. Người tuyển chỉ liên lạc qua mạng xã hội, không có văn phòng, không có hợp đồng rõ ràng, đổi tài khoản liên tục.
Đưa đi bằng đường mòn, tránh trạm kiểm soát. Bất kỳ ai đề nghị đưa bạn đi làm bằng đường không chính thức, nhất là qua biên giới, đều đang đưa bạn vào nguy hiểm và vi phạm pháp luật.
Đi làm bên kia biên giới trái phép: rủi ro rất lớn
Vùng Hà Giang cũ giáp biên giới. Đã có không ít trường hợp người dân, đặc biệt người trẻ, bị dụ dỗ sang bên kia biên giới làm việc trái phép qua đường mòn, với lời hứa lương cao. Thực tế nhiều người bị bóc lột, bị giữ giấy tờ, không được trả lương, bị bắt và trục xuất, có người là nạn nhân của mua bán người.
Làm việc ở nước ngoài chỉ nên đi theo hình thức hợp pháp: hợp đồng đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài thông qua doanh nghiệp được cấp phép, hoặc các chương trình của nhà nước. Thông tin về doanh nghiệp được phép đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài có thể kiểm tra tại cơ quan quản lý lao động.
Nếu có người thân mất liên lạc sau khi đi làm theo lời dụ dỗ, hãy báo ngay cho công an xã, đồn biên phòng gần nhất. Đừng chờ đợi hay tự đi tìm. Gia đình có thể cung cấp ảnh, giấy tờ, thông tin liên lạc cuối cùng để cơ quan chức năng hỗ trợ.
Học nghề: con đường dài hơn nhưng bền hơn
Học một nghề có chứng chỉ giúp người trẻ có việc ổn định hơn và thu nhập tốt hơn so với lao động phổ thông. Một số hướng thường được nhắc tới:
- Các trường cao đẳng, trung cấp nghề trong tỉnh và các tỉnh lân cận, có ngành phù hợp với nhu cầu của khu công nghiệp và địa phương.
- Các lớp đào tạo nghề ngắn hạn cho lao động nông thôn do nhà nước hỗ trợ: sửa chữa máy, điện dân dụng, nấu ăn, may, kỹ thuật nông nghiệp, chế biến chè.
- Nghề du lịch: hướng dẫn viên, lễ tân, nấu ăn, quản lý homestay, ngoại ngữ.
- Nghề lái xe, sửa chữa ô tô xe máy, phù hợp với nhu cầu vận tải và du lịch vùng núi.
- Học tiếp đại học, cao đẳng cho những người có điều kiện, rồi quay về làm việc tại quê hoặc đi xa.
Nhiều chương trình có chính sách hỗ trợ học phí, tiền ăn, tiền đi lại cho người dân tộc thiểu số, hộ nghèo, cận nghèo. Hỏi chính quyền xã hoặc trung tâm dịch vụ việc làm để biết chính sách hiện hành, vì các chính sách này có thể thay đổi sau khi tỉnh hợp nhất.
Tự làm chủ: buôn bán nhỏ, dịch vụ và hợp tác xã
Ngoài làm thuê, một số người chọn tự làm: mở quán ăn, cửa hàng tạp hoá, sửa xe máy, làm homestay, bán nông sản trực tuyến, tham gia hoặc lập hợp tác xã. Tự làm chủ cho thu nhập tiềm năng cao hơn nhưng rủi ro cũng lớn hơn: cần vốn, cần hiểu thị trường, cần giấy phép kinh doanh và nghĩa vụ thuế theo quy định.
Trước khi vay vốn mở kinh doanh, nên hỏi kinh nghiệm của những người đã làm, tính kỹ chi phí, và bắt đầu nhỏ. Các chương trình vay vốn ưu đãi cho hộ nghèo, thanh niên khởi nghiệp, đồng bào dân tộc thiểu số có thể có; hỏi ngân hàng chính sách xã hội và chính quyền xã về điều kiện cụ thể. Phần chi tiết về kinh doanh, giấy phép, thuế được nói ở mục doanh nghiệp của trang.
Hợp tác xã là lựa chọn phù hợp với nhiều người ở vùng cao vì cho phép góp sức, góp vốn, chia rủi ro và có tư cách pháp lý để ký hợp đồng với doanh nghiệp, tham gia chương trình hỗ trợ. Tuy vậy hợp tác xã chỉ hoạt động tốt khi thành viên tin nhau, sổ sách minh bạch và có người quản lý có năng lực.
Gia đình và việc làm: những điều ít được nói ra
Khi người trẻ đi làm xa, gia đình ở quê phải sắp xếp lại: ông bà chăm cháu, việc nương rẫy dồn lên người ở lại, con cái thiếu bố mẹ bên cạnh. Tiền gửi về giúp cải thiện cuộc sống, sửa nhà, cho con đi học, nhưng khoảng cách cũng có cái giá của nó.
Một số gia đình chọn để một người đi làm xa, người kia ở nhà; một số đi làm theo mùa rồi về khi mùa vụ đến. Không có cách nào hoàn hảo. Điều quan trọng là quyết định dựa trên thông tin đầy đủ, có kế hoạch cho con nhỏ và người già, và giữ liên lạc thường xuyên.
Những người đi làm xa trở về mang theo kỹ năng, kinh nghiệm, vốn và các mối quan hệ. Ở nhiều thôn, chính họ là người mở cửa hàng, làm du lịch, lập hợp tác xã, góp phần thay đổi diện mạo kinh tế của quê nhà.
Với người quê ở vùng Hà Giang cũ đang làm việc ở xa và muốn giúp quê, những cách thiết thực thường là giới thiệu việc làm qua kênh tin cậy, hỗ trợ học nghề cho em cháu, mua nông sản của hợp tác xã quê nhà, và chia sẻ kinh nghiệm tránh lừa đảo tuyển dụng. Những việc nhỏ đều đặn có ích hơn những lời hứa lớn.
Câu hỏi thường gặp
Tìm việc ở vùng Hà Giang cũ thì bắt đầu từ đâu?
Có thể bắt đầu từ trung tâm dịch vụ việc làm của tỉnh Tuyên Quang, các phiên giao dịch việc làm, các trường nghề, hợp tác xã ở địa phương và chính quyền xã. Kênh tuyển dụng có địa chỉ rõ ràng, có hợp đồng là kênh nên ưu tiên.
Đi làm khu công nghiệp có phải nộp tiền cho người giới thiệu không?
Doanh nghiệp tuyển dụng hợp pháp hiếm khi thu tiền của lao động phổ thông. Nếu ai đó đòi phí giữ chỗ, phí hồ sơ trước khi làm việc, hãy cẩn trọng, kiểm tra lại qua trung tâm dịch vụ việc làm hoặc chính quyền xã.
Làm sao kiểm tra một công ty đưa người đi làm việc ở nước ngoài có hợp pháp không?
Hỏi cơ quan quản lý lao động hoặc tra danh sách doanh nghiệp được cấp phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài trên kênh chính thức của cơ quan nhà nước. Không đi theo người môi giới không có giấy phép.
Người dân tộc thiểu số học nghề có được hỗ trợ không?
Nhiều chương trình có chính sách hỗ trợ học phí, tiền ăn, đi lại cho người dân tộc thiểu số, hộ nghèo, cận nghèo. Chính sách cụ thể thay đổi theo thời gian; hỏi chính quyền xã, trường nghề hoặc trung tâm dịch vụ việc làm để biết điều kiện hiện hành.
Có người rủ đi làm bên kia biên giới, lương cao, có nên đi?
Không nên đi theo đường không chính thức. Đi làm trái phép qua biên giới có rủi ro rất lớn: bị bóc lột, giữ giấy tờ, bắt giữ, thậm chí là nạn nhân mua bán người. Hãy báo cho công an xã hoặc đồn biên phòng nếu có người dụ dỗ.