Các kỳ nghỉ lễ là lúc nhiều người đi Hà Giang nhất, và mỗi dịp rơi vào một mùa thời tiết khác nhau: Tết Dương lịch và Tết Nguyên đán giữa mùa rét, kỳ nghỉ 30/4 – 1/5 vào đầu mùa mưa nắng nóng, kỳ nghỉ 2/9 vào cuối mùa mưa khi lúa bắt đầu chín. Điểm chung của tất cả là đông khách, chỗ nghỉ kín, đường đèo đông xe.
Bài này đi qua từng dịp lễ: thời tiết thường gặp, cảnh ở vùng Hà Giang cũ (nay thuộc tỉnh Tuyên Quang) lúc đó, mức độ đông và những điều cần chuẩn bị riêng. Mục đích là giúp bạn chọn đúng dịp, hoặc nếu đã chốt dịp thì đi cho đỡ vất vả.
Lễ hội của đồng bào trong các dịp này được giới thiệu ở mục đồng bào và văn hoá; cách đi lại, đặt xe thuộc mục cung đường của trang.
Các dịp lễ nhìn trong một bảng
Bảng dưới đây mô tả xu hướng thường gặp. Thời tiết mỗi năm khác nhau; hãy xem dự báo gần ngày đi.
| Dịp | Mùa và thời tiết thường gặp | Cảnh nổi bật | Độ đông |
|---|---|---|---|
| Tết Dương lịch | Giữa mùa rét, khô hanh hoặc có đợt rét đậm, sương muối | Núi đá xám, hoa cải muộn, có năm đào nở sớm | Đông, nhất là trên cao nguyên đá |
| Tết Nguyên đán | Còn rét, có mưa phùn, sương mù xen ngày nắng | Hoa đào, mận, không khí Tết vùng cao | Đông trước và sau Tết; ngày Tết chính nhiều dịch vụ nghỉ |
| 30/4 – 1/5 | Ấm đến nóng ở vùng thấp, đầu mùa mưa, có mưa rào | Nương làm đất, có nơi bắt đầu dẫn nước vào ruộng | Rất đông, nhiều người đi xe máy |
| 2/9 | Cuối mùa mưa, vẫn có mưa lớn, trời dần trong | Lúa bắt đầu chín ở một số nơi, núi đồi xanh | Rất đông |
Ngoài các kỳ nghỉ lễ chính thức, các cuối tuần giữa mùa hoa tam giác mạch (khoảng cuối tháng mười đến tháng mười một) cũng đông như một dịp lễ.
Tết Dương lịch: rét và trời thường khô
Kỳ nghỉ Tết Dương lịch rơi vào giữa mùa đông. Trên cao nguyên đá, đây thường là thời gian lạnh, có những đợt không khí lạnh tràn về gây rét đậm, có đêm sương muối phủ trắng. Ngày khô, trời trong, nắng hanh là kiểu thời tiết hay gặp, nhưng cũng có năm gặp mưa phùn, sương mù dày.
Cảnh lúc này mang vẻ khô và trầm: núi đá xám, nương đã thu hoạch, có nơi còn sót những ruộng hoa cải, hoa tam giác mạch muộn. Một số năm, đào ở các thôn thấp bắt đầu lác đác nở. Những buổi sáng sương, khói bếp bay lên từ các ngôi nhà trình tường là hình ảnh đặc trưng.
Chuẩn bị chính cho dịp này là đồ ấm đầy đủ và kế hoạch cho ngày ngắn: trời tối sớm, nên rút ngắn chặng đi mỗi ngày. Hỏi chỗ nghỉ về chăn ấm, cách sưởi, và tuyệt đối không ngủ trong phòng kín có lò than đang cháy. Theo dõi bản tin dự báo để biết có đợt rét hại sắp tới hay không.
Tết Nguyên đán: hoa xuân và Tết vùng cao
Tết Nguyên đán thường rơi vào khoảng cuối tháng một đến giữa tháng hai dương lịch. Thời tiết vẫn rét, có những ngày mưa phùn, sương mù dày, xen với ngày nắng ấm. Đây là mùa hoa đào nở quanh bản, rồi hoa mận, hoa lê nối tiếp.
Đi Hà Giang dịp Tết, bạn được thấy không khí Tết của đồng bào vùng cao: nhà cửa sửa sang, người dân mặc trang phục đẹp nhất, các phiên chợ cuối năm đông vui, sau Tết là mùa lễ hội đầu năm. Đây là trải nghiệm khó có ở thời điểm khác trong năm.
Nhưng cũng cần biết: trong những ngày Tết chính, nhiều hàng quán, chỗ nghỉ, dịch vụ thuê xe nghỉ hoặc hoạt động hạn chế; những ngày trước và sau Tết thì đường đông người đi lại, về quê. Hãy hỏi chỗ nghỉ kỹ về việc ăn uống trong những ngày Tết, mang tiền mặt đủ dùng, và tôn trọng không khí đoàn tụ của các gia đình khi vào bản. Đừng tự ý vào nhà người dân trong những ngày cúng lễ khi chưa được mời.
Kỳ nghỉ 30/4 – 1/5: đầu mùa mưa, nắng nóng ở vùng thấp
Kỳ nghỉ này rơi vào cuối mùa xuân, đầu mùa mưa. Ở thung lũng phía nam và thành phố cũ, trời có thể nắng nóng, oi ẩm; trên cao nguyên thì mát hơn nhiều, ban đêm vẫn se lạnh. Những cơn mưa rào, giông có thể đến bất chợt vào buổi chiều.
Cảnh lúc này là cảnh chuẩn bị mùa vụ: nương được làm đất, ngô vừa gieo, một số nơi ở Hoàng Su Phì, Xín Mần bắt đầu dẫn nước vào ruộng nếu mưa đầu mùa đến sớm. Hoa xuân đã tàn, cây cối xanh trở lại.
Đây là một trong những dịp đông khách nhất trong năm, nhất là người trẻ đi xe máy theo nhóm. Đường đèo đông xe, các điểm dừng như Cổng trời Quản Bạ, Mã Pì Lèng có lúc chật kín. Hãy xuất phát sớm, tránh dừng xe ở khúc cua, và chuẩn bị đồ đi mưa vì giông chiều không hiếm. Nhớ chống nắng kỹ: nắng cuối tháng tư trên cao nguyên rất gắt.
Một lưu ý về thời tiết đầu mùa mưa: những trận giông đầu mùa có thể kèm gió mạnh, mưa đá ở một số nơi trên vùng núi phía Bắc. Khi trời kéo mây đen nhanh, sấm chớp, hãy vào trú ở nhà dân, chỗ nghỉ kiên cố, không trú dưới gốc cây đơn độc hay đứng trên đỉnh đồi trống.
Kỳ nghỉ 2/9: cuối mùa mưa, đầu mùa lúa chín
Kỳ nghỉ Quốc khánh rơi vào đầu tháng chín, vẫn trong mùa mưa nhưng thường đã qua giai đoạn mưa dồn dập nhất. Trời có thể trong dần, xen kẽ những trận mưa lớn. Đây vẫn là thời gian cần theo dõi cảnh báo lũ quét, sạt lở, nhất là ở vùng núi đất phía tây và các thung lũng phía nam.
Cảnh lúc này rất xanh: ngô trên cao nguyên đá đang lớn hoặc bắt đầu thu hoạch, ruộng bậc thang Hoàng Su Phì, Xín Mần xanh đậm, có nơi lúa bắt đầu ngả vàng. Thời điểm lúa chín rộ thường muộn hơn kỳ nghỉ này vài tuần, nên đừng kỳ vọng thấy cả sườn đồi vàng.
Kỳ nghỉ 2/9 cũng rất đông. Nếu muốn đi vào dịp này, hãy hỏi chỗ nghỉ từ sớm, chuẩn bị lịch trình có ngày dự phòng, và sẵn sàng đổi kế hoạch nếu có cảnh báo mưa lớn. Những năm có bão, áp thấp ảnh hưởng tới miền Bắc vào đầu tháng chín, việc lên vùng cao cần cân nhắc rất kỹ.
Những dịp đông không nằm trên lịch nghỉ
Ngoài các kỳ nghỉ chính thức, có những khoảng thời gian đông không kém. Đứng đầu là các cuối tuần giữa mùa hoa tam giác mạch, thường khoảng cuối tháng mười đến tháng mười một: trời khô, mát, hoa nở, nên rất nhiều người chọn đi đúng hai ngày cuối tuần. Những năm có lễ hội gắn với mùa hoa, lượng khách còn tăng thêm.
Thứ hai là cuối tuần giữa mùa lúa chín ở Hoàng Su Phì, khi nhiều nhóm chụp ảnh đến cùng lúc ở vài thôn nổi tiếng. Thứ ba là các ngày phiên chợ lớn, nhất là chợ có tiếng như Đồng Văn, Mèo Vạc vào sáng Chủ nhật, hay phiên chợ mỗi năm một lần ở Khâu Vai.
Thời tiết những dịp này thường là kiểu thời tiết đẹp nhất trong năm, và đó chính là lý do chúng đông. Nếu bạn linh hoạt được ngày, chỉ cần đổi sang giữa tuần là đã tránh được phần lớn đám đông mà vẫn giữ được thời tiết tương tự.
Đi dịp lễ cho đỡ vất vả
Hỏi chỗ nghỉ thật sớm. Các dịp lễ, chỗ nghỉ ở Đồng Văn, Mèo Vạc, các bản nổi tiếng thường kín từ trước. Đến nơi mới tìm phòng là cách dễ phải ngủ xa hoặc chạy đêm qua đèo.
Đi ngược dòng người. Phần đông đi theo một chiều vòng cao nguyên. Nếu được, đi ngược chiều hoặc lệch một ngày so với số đông, bạn sẽ đến các điểm nổi tiếng khi vắng hơn.
Xuất phát sớm mỗi sáng. Có mặt ở các điểm ngắm trước khi các đoàn đông tới, và về chỗ nghỉ trước khi trời tối.
Chọn điểm ít người biết. Các thôn nhỏ, chợ phiên ở xã xa, những thung lũng lệch khỏi trục chính vẫn yên tĩnh ngay cả trong dịp lễ.
Giữ lịch linh hoạt. Đường đông dễ tắc ở các đoạn hẹp, thời tiết dịp lễ không phải lúc nào cũng thuận. Có ngày dự phòng sẽ đỡ căng thẳng.
Kiên nhẫn trên đường. Dịp lễ có rất nhiều người đi xe máy lần đầu lên đèo. Giữ khoảng cách, không vượt ẩu, nhường đường ở khúc cua hẹp.
Có nên tránh các dịp lễ không
Nếu bạn có thể chọn, những tuần thường ngoài kỳ nghỉ sẽ cho trải nghiệm yên tĩnh hơn hẳn: điểm ngắm vắng, chỗ nghỉ dễ tìm, đường thông thoáng, người dân có thời gian trò chuyện. Cùng một cảnh, nhìn trong yên tĩnh và nhìn giữa đám đông là hai cảm giác khác nhau.
Nhưng với nhiều người, kỳ nghỉ lễ là cơ hội duy nhất để đi xa. Khi đó, không cần tránh, chỉ cần chuẩn bị kỹ hơn và điều chỉnh kỳ vọng: chấp nhận đông, chấp nhận phải chờ, và tìm những khoảnh khắc yên tĩnh vào sáng sớm, tối muộn hay ở những nơi ít người biết.
Dịp Tết Nguyên đán là trường hợp đặc biệt: đông ở đường đi nhưng trong bản lại là lúc đời sống văn hoá phong phú nhất. Nếu bạn quan tâm tới văn hoá vùng cao hơn là cảnh đẹp, Tết và những ngày sau Tết có thể là thời điểm đáng đi nhất trong năm, miễn là bạn chuẩn bị cho cái rét và tôn trọng những ngày đoàn tụ của người dân.
Câu hỏi thường gặp
Đi Hà Giang dịp 30/4 có đông không?
Rất đông. Đây là một trong những dịp đông khách nhất năm, nhất là các nhóm đi xe máy. Đường đèo, các điểm dừng như Cổng trời Quản Bạ, Mã Pì Lèng có lúc chật kín. Hãy hỏi chỗ nghỉ từ sớm, xuất phát sớm và chuẩn bị đồ đi mưa vì có thể có giông chiều.
Đi Hà Giang dịp 2/9 có thấy lúa chín không?
Có thể thấy lúa bắt đầu ngả vàng ở một số nơi, nhưng lúa chín rộ ở Hoàng Su Phì, Xín Mần thường muộn hơn vài tuần, khoảng cuối tháng chín đến giữa tháng mười. Dịp 2/9 vẫn là mùa mưa, cần theo dõi cảnh báo lũ quét, sạt lở.
Tết Nguyên đán ở Hà Giang có gì đặc biệt?
Dịp Tết có hoa đào, hoa mận nở quanh bản, các phiên chợ cuối năm đông vui, người dân mặc trang phục đẹp, sau Tết là mùa lễ hội đầu năm. Tuy vậy trời còn rét, và trong những ngày Tết chính nhiều dịch vụ nghỉ.
Tết Dương lịch đi Hà Giang có lạnh không?
Thường lạnh, vì đây là giữa mùa đông. Trên cao nguyên đá có thể có rét đậm, sương muối, có năm băng giá ở điểm cao. Cần mang đồ ấm đầy đủ, rút ngắn chặng đi mỗi ngày và sưởi ấm an toàn khi ngủ.
Dịp lễ có cần đặt chỗ nghỉ trước không?
Rất nên. Các dịp lễ, chỗ nghỉ ở Đồng Văn, Mèo Vạc và các bản nổi tiếng thường kín từ trước. Đến nơi mới tìm phòng dễ phải ngủ xa hoặc phải chạy đường đèo khi trời tối, điều không nên làm ở vùng núi.
Có cách nào tránh đông trong dịp lễ không?
Bạn có thể đi lệch một ngày so với số đông, đi ngược chiều vòng cao nguyên, xuất phát sớm mỗi sáng, và chọn những thôn, thung lũng ít người biết. Những nơi lệch khỏi trục chính thường vẫn yên tĩnh ngay cả trong dịp lễ.