Sống ở vùng Hà Giang cũ dễ nhất là ở hai phường Hà Giang 1, Hà Giang 2 (thành phố Hà Giang cũ), nơi có chợ hằng ngày, siêu thị nhỏ, trường học, bệnh viện và nhà cho thuê; càng lên cao nguyên đá hay vùng ruộng bậc thang, đời sống càng xoay quanh chợ phiên, nước mưa và mùa vụ. Chi phí sinh hoạt không tính được bằng một con số chung: hàng chở từ miền xuôi lên đắt hơn vì đường xa, còn rau, gà, ngô, thịt địa phương lại theo mùa và theo phiên chợ.
Bài này dành cho người lên Hà Giang làm việc dài ngày: giáo viên, y bác sĩ, kỹ sư công trình, nhân viên du lịch, người mở cửa hàng. Nội dung đi từ chuyện ở, chuyện ăn, chuyện nước, chuyện rét, đến cách tự ước chi phí của mình mà không cần ai báo giá.
Ở đâu: trung tâm, thị trấn cũ hay ở bản
Ba kiểu nơi ở có nhịp sống khác hẳn nhau. Chọn theo chỗ làm việc trước, theo sở thích sau:
| Nơi ở | Thuận lợi | Bất lợi | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Phường Hà Giang 1, Hà Giang 2 | Đủ dịch vụ, chợ hằng ngày, bệnh viện, trường, sóng điện thoại tốt | Xa vùng cao nguyên nếu làm việc trên đó | Người làm ở cơ quan, doanh nghiệp, có con nhỏ đi học |
| Trung tâm các xã từ thị trấn cũ (Đồng Văn, Mèo Vạc, Yên Minh, Việt Quang, Vinh Quang…) | Có chợ, trường, trung tâm y tế; gần nơi làm việc vùng cao | Ít nhà cho thuê đúng chuẩn, mùa khách lên giá phòng | Giáo viên, cán bộ, người làm du lịch |
| Ở bản, nhà dân hoặc nhà công vụ | Gần học sinh, gần ruộng, hiểu đời sống địa phương | Đường xa, nước, điện, sóng không ổn định | Giáo viên cắm bản, cán bộ dự án |
Nhà cho thuê ở trung tâm phần nhiều là phòng trong nhà dân, nhà ống thuê nguyên căn, ít khu chung cư. Hỏi rõ những thứ dễ bị bỏ qua: nước nóng mùa đông, chỗ để xe máy có mái, cửa sổ kín gió, chủ nhà ở cùng hay ở xa. Ký hợp đồng thuê và đăng ký tạm trú ngay khi ở ổn định.
Đi chợ: chợ hằng ngày, chợ phiên và hàng chở từ xuôi lên
Ở trung tâm Hà Giang cũ có chợ họp hằng ngày và các cửa hàng tạp hoá, siêu thị nhỏ. Ở vùng cao, nhiều nơi sống theo chợ phiên: chợ họp theo chu kỳ, có nơi theo ngày trong tuần, có nơi theo lịch can chi xoay vòng. Ngày phiên, người các bản xuống bán rau cải, ngô, gà, lợn, mật ong, thảo quả; người ta mua sắm cho cả tuần.
Người mới đến nên học lịch phiên của chợ gần nhà và đi sớm. Rau, thịt, trứng địa phương tươi và theo mùa; hàng công nghiệp, đồ điện, đồ gia dụng thì chở từ miền xuôi lên, giá thường cao hơn vùng đồng bằng vì phí vận chuyển. Những thứ không vội có thể mua dịp xuống trung tâm hoặc đặt hàng qua mạng; giao hàng lên vùng cao có nhưng lâu hơn và phụ thuộc thời tiết.
Chợ phiên không chỉ là chỗ mua bán mà là nơi gặp gỡ. Người mua hàng lịch sự, không mặc cả gay gắt với người bán rau từ bản xa xuống, hỏi trước khi chụp ảnh, là người sẽ được đón tiếp vui vẻ ở những phiên sau.
Nước và điện trên cao nguyên đá
Trên cao nguyên đá, nước là chuyện của cả năm. Đá vôi không giữ nước bề mặt, mưa xuống là thấm mất; người dân hứng nước mưa vào bể, chum, dùng hồ treo trên núi và các công trình cấp nước của nhà nước. Mùa khô, thường kéo dài từ cuối năm tới đầu mùa mưa, nhiều thôn phải chở nước hoặc dùng dè sẻn.
Nếu bạn thuê nhà ở vùng cao, hỏi kỹ nguồn nước của nhà: có bể chứa không, dung tích bao nhiêu, mùa khô có thiếu không, nước có cần lọc, đun sôi trước khi uống không. Thói quen tắm lâu, giặt bằng máy giặt nhiều nước của người miền xuôi cần điều chỉnh; mỗi lít nước ở đây có giá trị thật với hàng xóm của bạn.
Điện lưới đã về hầu hết các xã, nhưng trên đường dây dài qua núi, mất điện khi giông bão, sạt lở vẫn xảy ra. Một chiếc đèn tích điện, sạc dự phòng là đồ nên có. Sóng điện thoại và internet ở trung tâm các xã tương đối ổn, nhưng ở thôn sâu trong thung lũng có thể yếu hoặc mất; người làm việc trực tuyến nên thử sóng tại chỗ trước khi thuê.
Mùa đông: chuẩn bị gì để sống được thoải mái
Rét và băng giá. Vùng cao Hà Giang cũ có những đợt rét đậm, rét hại; có năm xuất hiện băng giá, sương muối trên những đỉnh núi cao. Vùng thấp như Bắc Quang, Vị Xuyên ấm hơn hẳn. Người từ miền Nam lên lần đầu thường đánh giá thấp cái rét ẩm ở đây.
Sưởi trong nhà. Nhà dân sưởi bằng bếp củi; người thuê nhà thường dùng máy sưởi điện, chăn điện. Cẩn thận an toàn điện và cháy nổ; không đốt than trong phòng kín vì nguy cơ ngộ độc khí.
Nước nóng. Bình nóng lạnh là thứ nên hỏi đầu tiên khi thuê nhà mùa đông. Tắm nước lạnh ở vùng cao giữa mùa rét là rủi ro sức khoẻ, nhất là với người lớn tuổi.
Đi lại sáng sớm. Sương mù dày, mặt đường trơn vì sương muối. Đi muộn hơn một chút, đi chậm, bật đèn, mặc đủ ấm khi đi xe máy.
Đồ dự trữ. Khi rét kéo dài hoặc đường bị gián đoạn, nhà có sẵn gạo, mì, thuốc men cơ bản, ga hoặc củi sẽ yên tâm hơn nhiều.
Chi phí sinh hoạt gồm những gì: tự lập bảng của bạn
Bài không đưa con số vì giá thay đổi theo mùa, theo nơi, theo năm. Thay vào đó, đây là các nhóm chi bạn nên liệt kê để tự ước tính trong tháng đầu:
- Nhà ở: tiền thuê, tiền điện (mùa đông tăng vì sưởi), tiền nước hoặc chi phí chở nước ở vùng thiếu nước, internet.
- Ăn uống: thực phẩm địa phương theo phiên chợ, hàng khô chở từ xuôi lên, ăn ngoài khi bận.
- Đi lại: xăng xe máy (đường đèo tốn xăng hơn đường bằng), bảo dưỡng phanh, lốp thường xuyên hơn, xe khách khi về quê.
- Sưởi ấm và đồ mùa đông: áo ấm, chăn, máy sưởi, bình nóng lạnh nếu nhà chưa có.
- Y tế: bảo hiểm y tế, thuốc thông thường, chi phí đi lại khi phải xuống bệnh viện lớn.
- Con cái: đồ dùng học tập, đồng phục, chi phí bán trú hoặc gửi trẻ nếu có.
- Khoản dự phòng: sửa xe giữa đường, ở lại khi đường tắc vì sạt lở, mua đồ gấp khi hàng không về kịp.
Cách ước nhanh nhất là ghi chép đủ một tháng mùa hè và một tháng mùa đông, rồi lấy trung bình. Chênh lệch giữa hai mùa ở vùng cao lớn hơn nhiều so với miền xuôi, chủ yếu do sưởi và đi lại.
An toàn khi sống ở vùng núi: mưa lũ, sạt lở, giông sét
Mùa mưa ở vùng Hà Giang cũ thường rơi vào khoảng giữa năm, khi những trận mưa lớn kéo dài có thể gây lũ quét ở suối, sạt lở taluy dương bên đường và cả những khối đất đá sau nhà. Người mới đến nên nhìn quanh nơi ở: nhà có tựa lưng vào sườn đồi dốc mới đào không, có gần khe suối cạn mà mùa mưa thành dòng nước không, đường từ nhà ra trung tâm có đoạn nào hay sạt.
Khi có mưa lớn kéo dài nhiều giờ, hạn chế đi qua đèo, ngầm tràn, suối; không cố vượt dòng nước chảy xiết dù trông nông. Nghe thông báo của thôn, xã về di dời; đây không phải chuyện thừa, nhiều trận sạt lở xảy ra vào ban đêm. Chuẩn bị sẵn túi đồ gồm giấy tờ quan trọng bọc nilon, đèn, sạc dự phòng, thuốc, ít đồ ăn khô.
Giông sét trên đồi trống cũng nguy hiểm. Khi trời giông, tránh đứng dưới cây đơn độc, trên đỉnh đồi, gần cột điện; không dùng điện thoại đang sạc. Những kinh nghiệm này người địa phương biết rất rõ; hỏi hàng xóm về những chỗ nên tránh là cách học nhanh nhất.
Hoà nhập với hàng xóm và cộng đồng
Ở vùng Hà Giang cũ, người Mông, Dao, Tày, Nùng, Giáy, Lô Lô, Pà Thẻn và nhiều dân tộc khác sống đan xen. Mỗi cộng đồng có nếp sống riêng: cách chào hỏi, kiêng kỵ khi vào nhà, lễ tết theo lịch riêng. Người mới đến chỉ cần một nguyên tắc: hỏi trước khi làm, nhất là trước khi vào nhà, chụp ảnh, hay chạm vào đồ thờ cúng.
Những dịp tốt để làm quen là ngày chợ phiên, buổi họp thôn, đám cưới, tết của đồng bào. Được mời ăn uống, bạn có thể nhận lời, ăn uống vừa phải, cảm ơn chủ nhà; rượu ngô là phần của tình cảm chứ không phải cuộc thi, từ chối khéo khi đã đủ là bình thường. Một vài câu chào bằng tiếng địa phương học từ đồng nghiệp sẽ mở được nhiều cánh cửa.
Với giáo viên, cán bộ từ nơi khác lên, cộng đồng thường đón nhận nhanh khi thấy bạn ở lại lâu và tôn trọng họ. Ngược lại, cái nhìn "đi cứu trợ", chụp ảnh trẻ em nghèo đăng mạng không xin phép, là điều người địa phương rất không thích.
Những điều nên biết thêm trước khi chuyển lên
Mua sắm đồ lớn như tủ lạnh, máy giặt, giường nên tính cả chuyện vận chuyển lên đèo; nhiều người chọn mua ở trung tâm Hà Giang cũ rồi thuê chở lên, hoặc mua đồ cũ của người sắp chuyển đi. Mang theo hồ sơ cá nhân cần thiết: bằng cấp, giấy tờ bảo hiểm, sổ tiêm chủng của con, đơn thuốc đang dùng.
Đăng ký tạm trú ngay khi ở ổn định, chuyển nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu nếu ở lâu, tìm hiểu trường cho con trước khi năm học bắt đầu. Những việc này làm sớm thì đỡ phải chạy khi cần.
Cuối cùng, chuẩn bị tinh thần cho nhịp sống chậm và thời tiết thất thường. Một trận mưa lớn có thể làm đường tắc vài giờ, một đợt rét có thể khiến chợ vắng. Người sống lâu ở vùng cao học được cách lên kế hoạch có khoảng dư, và đó cũng là bài học đầu tiên bạn nên học.
Câu hỏi thường gặp
Thuê nhà ở Hà Giang nên chọn khu nào?
Làm việc ở cơ quan, doanh nghiệp tại trung tâm thì thuê ở phường Hà Giang 1 hoặc Hà Giang 2. Làm việc ở vùng cao thì thuê gần trung tâm xã nơi làm việc. Hỏi kỹ nước nóng, chỗ để xe, nguồn nước và sóng điện thoại trước khi ký.
Chi phí sinh hoạt ở Hà Giang so với Hà Nội thế nào?
Không có con số chung. Thực phẩm địa phương theo mùa có thể rẻ, còn hàng công nghiệp chở từ xuôi lên thường đắt hơn. Chi phí sưởi, đi lại đường đèo lại cao hơn. Ghi chép một tháng hè và một tháng đông là cách ước chính xác nhất.
Trên cao nguyên đá có thiếu nước quanh năm không?
Không phải quanh năm, nhưng mùa khô nhiều thôn thiếu nước. Người dân dùng bể chứa nước mưa, hồ treo, công trình cấp nước tập trung. Thuê nhà ở vùng cao nên hỏi nhà có bể chứa đủ dùng không và mùa khô xoay xở thế nào.
Mùa đông ở Hà Giang có cần máy sưởi không?
Ở vùng cao như Đồng Văn, Mèo Vạc, Quản Bạ, Hoàng Su Phì thì rất nên có, kèm bình nóng lạnh và chăn ấm. Vùng thấp như Bắc Quang, Vị Xuyên ấm hơn. Không đốt than trong phòng kín vì nguy cơ ngộ độc khí.
Ở Hà Giang mua hàng online có giao được không?
Ở trung tâm Hà Giang cũ và trung tâm các xã, giao hàng tương đối thuận lợi. Ở thôn sâu, thời gian giao lâu hơn và phụ thuộc thời tiết; nhiều người nhận hàng ở trung tâm xã hoặc điểm bưu điện rồi tự mang về.