Mùa lúa chín và mùa nước đổ Hoàng Su Phì: thường khoảng tháng nào, sớm muộn vì sao

Ở Hoàng Su Phì và Xín Mần, ruộng bậc thang thường chỉ cấy một vụ lúa mỗi năm: mùa nước đổ thường khoảng tháng năm đến tháng sáu, lúa xanh suốt mùa hè, và lúa chín thường khoảng cuối tháng chín đến giữa tháng mười. Thời điểm cụ thể lệch nhau giữa các thôn, giữa ruộng thấp và ruộng cao, và giữa năm này với năm khác.

Hai thời điểm được nhiều người tìm đến nhất là mùa nước đổ, khi mặt ruộng loáng nước như những bậc gương, và mùa lúa chín, khi cả sườn đồi vàng óng. Cả hai đều phụ thuộc vào mưa và lịch làm ruộng của người dân, nên không thể "đặt lịch" chính xác từ trước nhiều tháng.

Bài này giải thích vòng mùa vụ của ruộng bậc thang, vì sao có nơi chín trước nơi chín sau, cách dò thời điểm đẹp và vài điều cần biết khi đi vào hai mùa này. Thông tin về từng thôn và cách đi lại nằm ở các mục điểm đến và cung đường của trang.

Vòng một năm của một thửa ruộng bậc thang

Một năm của ruộng bậc thang bắt đầu từ cuối mùa khô. Khoảng tháng ba, tháng tư, người dân sửa bờ, khơi lại mương dẫn nước từ rừng xuống, chuẩn bị mạ. Khi những cơn mưa đầu mùa đến, nước được dẫn vào từng bậc ruộng, ruộng được cày bừa — nhiều nơi vẫn dùng trâu vì ruộng hẹp và dốc, máy móc khó lên.

Mùa cấy diễn ra khi ruộng đã đủ nước, thường khoảng tháng năm, tháng sáu. Sau đó là những tháng hè lúa lớn dần, ruộng chuyển từ màu nước sang màu xanh non rồi xanh đậm. Người dân làm cỏ, giữ nước, trông chừng bờ ruộng sau mỗi trận mưa lớn.

Khoảng cuối tháng chín, đầu tháng mười, lúa bắt đầu chín. Mùa gặt kéo dài vài tuần, từ ruộng chín trước đến ruộng chín sau. Lúa được cắt bằng tay, đập ngay trên ruộng hoặc gùi về nhà. Sau mùa gặt, ruộng được để nghỉ qua mùa đông, có nơi thả trâu bò ăn gốc rạ, có nơi trồng thêm rau vụ đông ở những bậc gần nhà.

Toàn bộ vòng mùa vụ này gắn với nước. Một năm mưa đầu mùa đến sớm và đều, việc cấy suôn sẻ, lúa chín đúng thì. Một năm mưa muộn hay hạn đầu mùa, người dân phải chờ, có ruộng phải cấy muộn hoặc bỏ trống. Ngược lại, những trận mưa quá lớn có thể làm vỡ bờ, sạt cả đoạn ruộng, khiến gia đình mất cả vụ. Nhìn một sườn đồi ruộng bậc thang, bạn đang nhìn kết quả của một năm vừa làm việc vừa chờ trời.

Lịch mùa vụ thường gặp

Các mốc dưới đây là khoảng thường gặp, không phải lịch cố định. Mỗi thôn, mỗi năm có thể sớm hoặc muộn vài tuần.

Ở ruộng bậc thang, lúa ít khi chín đồng loạt cả một vùng. Có thôn đã gặt xong trong khi thôn bên cạnh vẫn còn xanh. Đó vừa là phiền toái với người muốn chụp "đúng ngày", vừa là may mắn vì mùa vàng kéo dài hơn khi bạn chịu đi thêm vài thôn.

Vì sao có ruộng chín trước, ruộng chín sau

Lý do đầu tiên là độ cao. Ruộng ở thấp và ruộng ở cao nhận nhiệt khác nhau; nhiệt độ ảnh hưởng tới tốc độ sinh trưởng của cây lúa. Người dân cũng điều chỉnh lịch cấy theo độ cao của ruộng nhà mình, nên thời điểm chín không theo một quy luật đơn giản.

Lý do thứ hai là nước. Ruộng nằm gần nguồn nước được dẫn nước sớm, cấy sớm; ruộng xa nguồn phải chờ mưa đủ lớn mới cấy được. Năm nào mưa đầu mùa đến muộn, cả vùng cấy muộn, kéo theo lúa chín muộn.

Lý do thứ ba là giống lúa và lựa chọn của từng nhà. Có gia đình trồng giống lúa địa phương thời gian sinh trưởng dài, có gia đình trồng giống ngắn ngày hơn. Lịch làm việc của mỗi nhà, số người trong nhà cũng ảnh hưởng tới ngày cấy và ngày gặt.

Cuối cùng là hướng sườn và nắng. Sườn đồi đón nắng nhiều lúa chín nhanh hơn sườn khuất nắng, khuất gió. Vì vậy trên cùng một quả đồi, đôi khi bạn thấy nửa vàng nửa xanh.

Mùa nước đổ: đẹp nhất khi nào, xem ở đâu

Mùa nước đổ là khoảng thời gian ngắn giữa lúc ruộng được dẫn nước và lúc lúa cấy đã phủ kín mặt ruộng. Trong khoảng đó, mặt nước phản chiếu bầu trời, các đường bờ ruộng hiện rõ như nét vẽ. Thời điểm này thường rơi vào khoảng tháng năm, tháng sáu, nhưng mỗi thôn chỉ có vài tuần đẹp nhất.

Ánh sáng buổi sáng sớm và chiều muộn cho mặt nước đẹp nhất, khi nắng nghiêng làm mặt ruộng ánh lên, hoặc khi mây hồng phản chiếu xuống. Những ngày có mây trôi ngang lưng núi, ruộng nước hiện ra từng mảng sau màn mây, rất hợp chụp ảnh.

Mùa nước đổ trùng đầu mùa mưa. Đường vào các thôn có thể trơn, có đoạn sạt; bờ ruộng mới đắp mềm, dễ lún. Đi bộ trên bờ phải hết sức cẩn thận, không giẫm vào bờ mới đắp, không đi xuống mặt ruộng. Mỗi đoạn bờ vỡ là nước chảy mất, gia đình chủ ruộng phải làm lại. Khi gặp người đang cày bừa, cấy lúa, giữ khoảng cách, đừng làm vướng việc của họ chỉ để có ảnh đẹp.

Mùa lúa chín: những tuần vàng nhất

Mùa lúa chín là lúc nhiều người tìm đến Hoàng Su Phì và Xín Mần nhất. Khi lúa ngả vàng, các bậc ruộng tạo thành những đường vân màu vàng xen với xanh của lúa chưa chín và màu xanh thẫm của rừng phía trên. Những ngày trời trong, nắng chiếu nghiêng, cảnh đẹp đến mức nhiều người đi lại nhiều năm liền.

Thời điểm đẹp nhất của một thửa ruộng là khi lúa đã vàng gần hết nhưng chưa gặt. Khoảng đó chỉ kéo dài ít ngày với từng thửa; khi người dân bắt đầu gặt, ruộng chuyển sang màu rạ. Vì vậy cách tốt nhất là ở lại vài ngày, đi qua nhiều thôn, thay vì đặt cược vào một ngày ở một điểm.

Mùa gặt là lúc người dân bận rộn nhất trong năm. Bạn sẽ thấy cả nhà cùng ra ruộng, những bó lúa được gùi lên dốc, tiếng máy tuốt lúa nhỏ ở một số nơi. Hãy nhớ đó là công việc vất vả quyết định cái ăn của cả năm; đi nhẹ, nhường đường cho người gùi lúa, không chụp ảnh sát mặt người đang làm, và không bao giờ bứt bông lúa làm kỷ niệm.

Dò thời điểm đẹp trước khi đi

Vì lúa chín, nước đổ không theo lịch cố định, việc dò thời điểm trước chuyến đi rất quan trọng. Vài cách sau giúp bạn đỡ đi hụt.

• Hỏi chỗ nghỉ trong vùng khoảng một đến hai tuần trước khi đi: lúa đã ngả màu chưa, ruộng nào chín trước.
• Hỏi lại vài ngày trước khi xuất phát, vì một trận mưa lớn hay một đợt nắng nóng có thể làm thay đổi đáng kể.
• Xem ảnh mới đăng trong vòng vài ngày, không phải ảnh năm trước, và chú ý ảnh chụp ở thôn nào.
• Xem dự báo thời tiết: mưa lớn kéo dài trong mùa lúa chín có thể làm lúa đổ, đường trơn, mây mù cả ngày.
• Giữ ít nhất một ngày dự phòng để chờ trời quang nếu gặp mây mù hay mưa.

Nếu lịch của bạn cố định và không thể đổi, hãy chấp nhận rằng cảnh có thể chưa đúng như mong đợi. Lúa còn xanh hay đã gặt vẫn có vẻ đẹp riêng, và cuộc sống mùa vụ của người dân luôn đáng xem.

Thời tiết trong hai mùa này cần chuẩn bị gì

Mùa nước đổ rơi vào đầu mùa mưa: trời có thể nắng nóng xen những trận mưa rào, có lúc mưa lớn kéo dài. Mang áo mưa, giày chống trơn, túi chống nước cho máy ảnh, điện thoại. Theo dõi cảnh báo mưa lớn, lũ quét; khu vực khe suối, chân taluy là nơi cần tránh khi mưa to.

Mùa lúa chín thường dễ chịu hơn: mưa giảm, trời trong dần, ban ngày ấm, ban đêm mát. Tuy vậy, cuối mùa mưa vẫn có thể có những đợt mưa lớn bất chợt, và những sáng sương mù dày ở các thôn cao. Mang áo khoác nhẹ cho buổi sáng và tối, kem chống nắng cho buổi trưa.

Ở cả hai mùa, nắng trên ruộng bậc thang khá gắt vì không có bóng râm. Đội mũ, uống đủ nước khi đi bộ giữa ruộng. Đường đi bộ dốc, trơn sau mưa; đi chậm, dùng gậy nếu cần, và đừng đi một mình vào những đoạn ruộng xa thôn.

Ruộng bậc thang ngoài hai mùa nổi tiếng

Phần lớn ảnh về Hoàng Su Phì là ảnh mùa nước đổ và mùa lúa chín, nhưng ruộng bậc thang có cảnh riêng ở mọi giai đoạn. Giữa mùa hè, khoảng tháng bảy, tháng tám, lúa xanh phủ kín các bậc, mây mưa vờn quanh núi, không khí mát và ẩm. Cảnh này ít người chụp vì là mùa mưa, nhưng màu xanh của ruộng lúc ấy là màu xanh mà ít nơi có.

Sau mùa gặt, từ khoảng tháng mười một, ruộng chuyển sang màu rạ vàng nâu, rồi xám dần trong mùa đông. Những buổi sáng sương mù dày, các đường bờ ruộng hiện ra mờ ảo như nét chì. Một số bậc gần nhà được trồng rau vụ đông, tạo những mảng xanh nhỏ giữa nền rạ. Đây cũng là lúc người dân rảnh việc ruộng hơn, có thời gian sửa nhà, đi chợ, chuẩn bị Tết.

Nếu bạn muốn thấy ruộng bậc thang mà không đông khách, những giai đoạn "giữa mùa" này là lựa chọn đáng cân nhắc. Đừng kỳ vọng vào màu sắc rực rỡ như trên ảnh mùa vàng; hãy kỳ vọng vào sự yên tĩnh và một vùng nông nghiệp đang sống theo nhịp của nó.

Câu hỏi thường gặp

Lúa chín Hoàng Su Phì tháng mấy?

Lúa ở ruộng bậc thang Hoàng Su Phì thường chín khoảng cuối tháng chín đến giữa tháng mười. Thời điểm khác nhau giữa các thôn và giữa các năm, có nơi chín sớm, có nơi chín muộn. Hãy hỏi chỗ nghỉ trong vùng một đến hai tuần trước khi đi.

Mùa nước đổ Hoàng Su Phì là khi nào?

Mùa nước đổ thường rơi vào khoảng tháng năm đến tháng sáu, khi người dân dẫn nước vào ruộng để cày bừa và cấy. Mỗi thôn chỉ có vài tuần đẹp nhất trước khi lúa cấy phủ kín mặt ruộng. Thời điểm phụ thuộc lượng mưa đầu mùa.

Ruộng bậc thang Hoàng Su Phì có mấy vụ lúa một năm?

Phần lớn ruộng bậc thang ở Hoàng Su Phì và Xín Mần chỉ cấy một vụ lúa mỗi năm, vào mùa mưa. Sau mùa gặt, ruộng thường được để nghỉ qua mùa đông, một số bậc gần nhà được trồng rau vụ đông.

Đi Hoàng Su Phì mùa lúa chín có đông không?

Những ngày lúa chín đẹp nhất, nhất là cuối tuần, có khá nhiều người đến chụp ảnh, chỗ nghỉ ở các thôn có thể kín. Tuy vậy, vùng này vẫn thường vắng hơn cao nguyên đá. Đi ngày thường và hỏi trước chỗ nghỉ sẽ dễ chịu hơn.

Xín Mần lúa chín cùng lúc với Hoàng Su Phì không?

Hai vùng ở gần nhau và có khí hậu tương tự nên mùa lúa chín thường rơi vào cùng khoảng thời gian, nhưng thời điểm cụ thể ở từng thôn có thể lệch nhau tùy độ cao, nguồn nước và lịch cấy của người dân.

Có nên đi Hoàng Su Phì khi lúa chưa chín hay đã gặt?

Có, nếu bạn chấp nhận cảnh khác với ảnh mùa vàng. Lúa xanh mùa hè, ruộng rạ sau gặt, sương mù mùa đông đều có vẻ đẹp riêng, lại ít khách. Bạn cũng có dịp thấy đời sống thường ngày của người dân thay vì chỉ thấy một khung cảnh.