Mùa hoa xuân ở vùng Hà Giang cũ thường kéo dài khoảng từ tháng một đến tháng ba: đào nở quanh dịp Tết Nguyên đán, rồi đến mận và lê trắng trên các sườn đồi, quanh bản. Khác với các cánh đồng tam giác mạch cuối năm, hoa xuân ở đây chủ yếu là cây trồng trong vườn nhà, ven đường, quanh những ngôi nhà trình tường, nên cảnh hoa gắn liền với bản làng.
Thời tiết mùa này còn lạnh, có những đợt rét muộn, mưa phùn, sương mù dày, xen với những ngày nắng ấm. Đây cũng là mùa lễ hội đầu năm của nhiều dân tộc, nên đi vào mùa xuân bạn vừa xem hoa vừa có dịp thấy đời sống văn hoá của vùng cao.
Bài này nói về các loài hoa xuân thường gặp, thời điểm nở thường khoảng nào, chỗ dễ gặp hoa, thời tiết mùa xuân và cách xem hoa mà không làm phiền chủ nhà.
Các loài hoa xuân thường gặp
Hoa đào. Đào trên cao nguyên đá phần lớn là đào phai, cánh mỏng, màu hồng nhạt đến hồng đậm, nở trên những cành khẳng khiu. Cây đào thường mọc trong vườn nhà, bên hàng rào đá, ven đường đi. Đào hay nở rộ quanh dịp Tết Nguyên đán, có năm sớm, có năm muộn tùy thời tiết.
Hoa mận. Mận nở hoa trắng li ti phủ kín cành, thường nở sau hoặc cùng lúc với đào. Một vườn mận nở trông như phủ một lớp tuyết mỏng. Sau mùa hoa, mận đậu quả, đến đầu mùa hè thì cho mận chín.
Hoa lê. Lê nở hoa trắng, cánh to hơn hoa mận, thường nở vào khoảng tháng hai, tháng ba. Những cây lê già trong bản, thân xù xì, khi nở hoa trắng muốt rất đẹp bên nền tường đất, mái ngói âm dương.
Hoa cải và hoa dại. Trên nương, một số nơi còn những ruộng cải trổ hoa vàng, trắng từ cuối năm trước. Ven đường có hoa dại, hoa của những loại cây bụi trên núi đá.
Hoa ở vùng thấp. Ở thung lũng phía nam, khí hậu ấm hơn nên mùa hoa xuân đến sớm hơn, các loài hoa cũng khác. Cây gạo, cây ban và nhiều loài cây khác nở hoa trên đồi, ven sông.
Thời điểm hoa nở: thường khoảng nào và vì sao lệch
Đào thường nở rộ quanh Tết Nguyên đán, tức khoảng cuối tháng một đến tháng hai dương lịch tùy năm âm lịch. Mận và lê thường nở tiếp theo, khoảng tháng hai đến tháng ba. Nhưng đó chỉ là khoảng thường gặp; năm có mùa đông ấm, hoa có thể nở sớm, năm rét kéo dài, hoa nở muộn.
Cây ăn quả ôn đới như đào, mận, lê cần một khoảng thời gian lạnh trong mùa đông để "nghỉ", rồi khi trời ấm dần mới ra hoa. Nếu mùa đông quá ấm, cây có thể ra hoa lác đác, không đồng loạt. Nếu rét muộn kéo dài, hoa chờ lâu hơn mới nở, hoặc hoa vừa nở gặp sương muối thì bị cháy, rụng sớm.
Độ cao cũng tạo ra lệch: hoa ở các thôn thấp thường nở trước, hoa ở các thôn cao nở sau. Vì vậy trong cùng một chuyến đi, bạn có thể thấy hoa đã tàn ở chỗ này nhưng đang nở rộ ở chỗ khác cao hơn.
Hoa xuân thường gặp ở đâu
Không có "cánh đồng hoa đào" kiểu khu du lịch; hoa xuân ở Hà Giang chủ yếu nằm trong bản. Những nơi được nhiều người nhắc là các thôn quanh Lũng Cú, Sà Phìn, Sủng Là, Phố Cáo, các bản quanh Đồng Văn, Mèo Vạc, các thung lũng ở Quản Bạ, Yên Minh. Dọc đường từ thành phố lên cao nguyên, bạn cũng gặp những cây đào, cây mận nở bên nhà dân.
Một cảnh hay gặp là cây đào hoặc cây mận đứng bên ngôi nhà trình tường, hàng rào đá xếp, phía sau là núi đá xám mờ trong sương. Khung cảnh này đẹp nhất vào buổi sáng sớm, khi sương còn bảng lảng, hoặc chiều muộn khi nắng nhẹ.
Ở vùng Hoàng Su Phì, Xín Mần, mùa xuân cũng có hoa đào, mận trong các bản, xen với những đồi chè và ruộng bậc thang đang chờ vụ mới. Cảnh ở đây ít khách hơn, phù hợp với người muốn đi chậm.
Thời tiết mùa xuân: ấm lạnh thất thường
Mùa xuân trên cao nguyên đá không ấm áp như tên gọi. Đầu mùa, nhất là quanh Tết, vẫn có thể có những đợt rét đậm, sương muối, gió lạnh. Có những ngày trời âm u, mưa phùn suốt ngày, sương mù dày đến mức đi trên đèo chỉ thấy vài chục mét trước mặt.
Xen giữa là những ngày nắng đẹp, trời trong, nắng ấm vừa phải — những ngày lý tưởng để ngắm hoa. Ban đêm vẫn lạnh, nên đồ mặc mùa xuân cần gần như đồ mùa đông: áo giữ nhiệt, áo ấm, áo khoác chắn gió, mũ len, găng tay.
Ở vùng thấp, mùa xuân có thể có những ngày nồm ẩm, trời âm u, mặt đường ướt. Đường đèo khi mưa phùn và sương mù rất trơn, tầm nhìn kém; cần đi chậm, bật đèn, giữ khoảng cách.
Sang tháng ba, tháng tư, thời tiết ấm dần, ít rét hơn, nhưng mưa phùn và sương vẫn còn. Đây là khoảng thời gian thưa khách, hợp với người muốn tránh đông mà vẫn còn được thấy hoa lê, hoa mận cuối mùa.
Xem hoa trong bản: những điều nên giữ
Vì phần lớn cây hoa nằm trong vườn nhà, trước sân, bên hàng rào, việc xem và chụp hoa gắn liền với việc đi vào không gian sống của người dân. Một vài điều nên giữ để không biến niềm vui của mình thành phiền toái của người khác.
Không tự ý bước vào sân, vườn nhà người khác; nếu muốn chụp gần, hãy chào và hỏi chủ nhà. Không bẻ cành, hái hoa; mỗi bông hoa rụng là một quả mận, quả lê mất đi của gia đình. Không trèo lên hàng rào đá, tường nhà trình tường để lấy góc chụp; tường đất cũ dễ hỏng.
Có những nơi người dân mời khách chụp ảnh với cành đào và nhận một ít tiền. Cũng có những trường hợp cành đào bị chặt mang ra đường để phục vụ khách chụp ảnh. Nếu thấy cành hoa bị chặt bày bán hay đặt làm đạo cụ, hãy cân nhắc không ủng hộ, vì việc đó làm hại cây và cảnh hoa của những năm sau.
Mùa xuân cũng là mùa trẻ em nghỉ Tết, chơi quanh bản. Hãy hỏi phép bố mẹ trước khi chụp ảnh các em, và không phát kẹo, phát tiền.
Mùa hoa và Tết của người vùng cao
Mùa hoa đào trùng với dịp Tết của nhiều dân tộc trên vùng cao. Quanh Tết, người dân sửa sang nhà cửa, chuẩn bị thịt, rượu, bánh, mặc trang phục đẹp nhất đi chơi, thăm họ hàng. Các phiên chợ cuối năm đông vui, nhiều hàng hoá hơn ngày thường.
Sau Tết là mùa lễ hội đầu năm của nhiều cộng đồng, với các trò chơi dân gian, múa khèn, hát giao duyên. Nếu chuyến đi rơi vào dịp này, bạn có cơ hội thấy những nét văn hoá ít gặp trong năm. Thông tin về các lễ hội cụ thể nằm ở mục đồng bào và văn hoá của trang; ngày tổ chức mỗi năm có thể khác, nên hãy hỏi trước.
Một điều cần biết là trong những ngày Tết chính, nhiều dịch vụ — hàng quán, chỗ nghỉ, xe thuê — có thể tạm nghỉ hoặc hoạt động hạn chế. Hỏi trước chỗ nghỉ về việc ăn uống, đi lại trong những ngày này.
Ngắm và chụp hoa trong sương và mưa phùn
Mùa xuân trên cao nguyên đá hiếm có chuỗi ngày nắng đẹp liên tục. Thay vì chờ trời quang, nhiều người lại thích chính những buổi sáng sương: cây đào hồng nhạt hiện ra trước nền núi mờ, mái ngói âm dương ướt sương, tường đất sẫm màu. Cảnh như vậy có cái đẹp trầm, khác với những bức ảnh nắng rực rỡ.
Trong sương và mưa phùn, ánh sáng dịu, màu hoa không bị cháy sáng, nhưng ống kính, màn hình rất dễ đọng hơi nước. Mang khăn lau khô, cất máy trong túi khi di chuyển, và đừng vội lau bằng tay áo ướt. Đi chậm trên những lối đất trơn trong bản; mải nhìn cành hoa mà trượt chân xuống bậc đá là chuyện dễ xảy ra.
Ngày nắng đẹp sau một đợt mưa thường là những ngày trời trong nhất, núi đá hiện rõ từng lớp. Nếu thời tiết cho bạn một ngày như vậy giữa chuyến đi, hãy dành nó cho những nơi có tầm nhìn xa như các điểm ngắm trên đèo, các thung lũng có nhiều cây hoa quanh bản.
Mang gì khi đi xem hoa xuân
Đi mùa xuân, đồ đạc cần gần như mùa đông, cộng thêm vài thứ cho những ngày mưa phùn.
- Áo giữ nhiệt, áo len, áo khoác chắn gió; có thể cởi bớt khi trưa ấm.
- Áo mưa mỏng hoặc áo khoác chống thấm cho những ngày mưa phùn.
- Giày chống trơn vì đường đất trong bản và đường đèo hay ướt.
- Mũ len, găng tay, khăn quàng cho buổi sáng sớm và tối.
- Khăn lau ống kính, vì sương và mưa phùn làm ống kính, màn hình mờ hơi nước.
- Tiền mặt cho các khoản nhỏ, nhất là dịp Tết khi một số dịch vụ không nhận chuyển khoản.
Nếu đi đúng dịp Tết, hãy chuẩn bị tinh thần cho việc đường đông hơn ở một số đoạn, chỗ nghỉ có thể kín chỗ, và một số nơi đóng cửa nghỉ Tết.
Nếu đi vào cuối mùa, khoảng tháng ba, tháng tư, trời đã ấm hơn nhưng sáng và tối vẫn lạnh. Bộ đồ nhiều lớp vẫn là lựa chọn an toàn nhất: buổi trưa có thể chỉ cần một áo mỏng, nhưng chỉ một trận mưa phùn kèm gió là bạn sẽ cần lại đủ các lớp áo ấm.
Câu hỏi thường gặp
Hoa đào Hà Giang nở tháng mấy?
Hoa đào trên cao nguyên đá vùng Hà Giang cũ thường nở rộ quanh dịp Tết Nguyên đán, tức khoảng cuối tháng một đến tháng hai dương lịch tùy năm. Năm mùa đông ấm hoa có thể nở sớm; năm rét kéo dài hoa nở muộn.
Hoa mận và hoa lê nở khi nào?
Hoa mận và hoa lê thường nở sau hoặc cùng lúc với hoa đào, khoảng tháng hai đến tháng ba. Hoa ở các thôn thấp nở trước, các thôn cao nở sau, nên trong cùng một chuyến bạn có thể gặp hoa ở nhiều giai đoạn khác nhau.
Đi Hà Giang mùa xuân có lạnh không?
Có. Đầu mùa xuân, nhất là quanh Tết, cao nguyên đá vẫn có thể rét đậm, có sương muối, mưa phùn, sương mù. Ban đêm lạnh. Bạn nên mang đồ ấm như mùa đông và thêm áo mưa mỏng.
Có cánh đồng hoa đào lớn ở Hà Giang không?
Hoa đào, mận, lê ở Hà Giang chủ yếu là cây trồng trong vườn nhà, quanh bản, ven đường, chứ không phải những cánh đồng hoa lớn. Cảnh hoa đẹp nhất là khi hoa nở bên ngôi nhà trình tường và hàng rào đá giữa núi.
Đi Hà Giang dịp Tết cần lưu ý gì?
Dịp Tết, nhiều hàng quán, chỗ nghỉ, dịch vụ thuê xe có thể nghỉ hoặc hoạt động hạn chế. Hãy hỏi trước về ăn ở, chuẩn bị tiền mặt, mang đồ ấm, và tôn trọng không khí Tết của gia đình người dân khi vào bản.
Có được hái hoa đào, hoa mận để chụp ảnh không?
Không nên. Cây hoa thuộc vườn nhà người dân, mỗi bông hoa là một quả mận, quả lê của gia đình. Bẻ cành làm hại cây và cảnh hoa năm sau. Nếu muốn chụp gần, hãy xin phép chủ nhà và để nguyên cây.