Biển mây ở vùng Hà Giang cũ thường xuất hiện vào sáng sớm, sau một đêm trời quang, lặng gió, nhất là sau những ngày có mưa khiến không khí ẩm. Những nơi hay có cảnh này là các đỉnh và sườn núi cao nhìn xuống thung lũng, như vùng núi Chiêu Lầu Thi ở Hoàng Su Phì, các điểm cao quanh Mã Pì Lèng, Lũng Cú, Quản Bạ. Mây thường tan dần khi nắng lên, có khi chỉ còn lại sau khoảng giữa buổi sáng.
Sương mù thì khác: nó có thể bao phủ chính nơi bạn đứng, nhất là trên các đèo, trong mùa đông và mùa xuân, khiến tầm nhìn giảm còn vài chục mét. Biển mây là thứ để ngắm; sương mù trên đường là thứ cần đi qua thật cẩn thận.
Bài này giải thích sương mù và biển mây hình thành thế nào, mùa nào, giờ nào dễ gặp, nơi thường được chọn để săn mây, và cách đi lại an toàn khi sương dày.
Sương mù, mây thấp và biển mây khác nhau ra sao
Sương mù là những giọt nước rất nhỏ lơ lửng trong không khí sát mặt đất, làm giảm tầm nhìn. Về bản chất, sương mù là mây nằm ngay ở mặt đất. Khi bạn đứng trong sương, mọi thứ xung quanh mờ đi, xa hơn vài chục mét là không thấy gì.
Mây thấp bám núi là những đám mây nằm ở độ cao ngang sườn núi. Nếu bạn ở dưới thung lũng, bạn thấy mây che lưng núi; nếu bạn đi lên đèo, bạn đi xuyên qua mây và gặp sương mù.
Biển mây là khi một lớp mây hoặc sương dày nằm phủ kín các thung lũng thấp, còn bạn đứng ở chỗ cao hơn lớp mây đó. Nhìn xuống, mây trắng trải ra như mặt biển, chỉ còn những đỉnh núi nhô lên như đảo. Cùng một lớp mây, người ở dưới thung lũng thấy sương mù, người ở trên đỉnh thấy biển mây.
Hiểu được điều này, bạn sẽ thấy vì sao "săn mây" đòi hỏi phải lên đúng độ cao, vào đúng lúc: ở thấp quá thì chìm trong sương, cao quá mà mây không dày thì chỉ thấy vài dải mây mỏng.
Biển mây hình thành thế nào
Cơ chế thường gặp nhất là sương mù bức xạ trong thung lũng. Vào những đêm trời quang, ít gió, mặt đất mất nhiệt nhanh, làm lạnh lớp không khí sát mặt đất. Không khí lạnh nặng hơn nên trượt từ sườn núi xuống và đọng ở đáy thung lũng. Nếu không khí đủ ẩm, hơi nước ngưng tụ thành sương mù, lấp đầy thung lũng như nước trong một cái chậu.
Lúc đó, phía trên lớp sương lạnh lại có thể là lớp không khí ấm và khô hơn — hiện tượng mà người ta gọi là nghịch nhiệt, vì bình thường càng lên cao càng lạnh. Lớp nghịch nhiệt như một cái nắp giữ sương lại phía dưới. Người đứng trên đỉnh, phía trên cái nắp đó, nhìn xuống thấy biển mây.
Khi mặt trời lên cao, mặt đất ấm dần, lớp không khí sát mặt đất nóng lên, sương bốc hơi và tan dần từ mép. Biển mây thường đẹp nhất vào lúc bình minh và trong khoảng một, hai giờ sau đó, rồi mỏng dần.
Một cơ chế khác là mây hình thành khi khối khí ẩm bị đẩy lên sườn núi, nguội đi và ngưng tụ. Kiểu mây này hay gặp ở vùng núi đất ẩm phía tây và trên các đèo, có thể kéo dài cả ngày khi trời nhiều mây.
Khi nào dễ gặp biển mây và sương mù
Đây là những xu hướng thường gặp, không phải lịch chắc chắn. Mỗi buổi sáng mây có hay không vẫn phụ thuộc thời tiết đêm trước.
| Điều kiện | Biển mây (nhìn từ trên cao) | Sương mù trên đường |
|---|---|---|
| Đêm trời quang, lặng gió, không khí ẩm | Khả năng cao vào sáng sớm | Dày ở thung lũng, đáy đèo |
| Sau một đợt mưa, trời bắt đầu tạnh | Khả năng cao, mây dày đẹp | Có thể dày, đường còn ướt trơn |
| Mùa khô, cuối năm | Có những buổi sáng đẹp, trời trong sau khi tan | Thường gặp buổi sáng sớm |
| Mùa đông, có không khí lạnh, mưa phùn | Ít, vì mây che cả trên cao | Rất dày, có khi kéo dài cả ngày |
| Giữa mùa mưa | Mây nhiều nhưng hay kèm mưa, ít khi thấy rõ | Thường xuyên, xen mưa |
Cách đoán đơn giản: nếu tối hôm trước trời quang, nhìn thấy sao, gió nhẹ, và mấy ngày trước có mưa, sáng hôm sau đáng để dậy sớm.
Những nơi hay được chọn để săn mây
Vùng núi Chiêu Lầu Thi (Hồ Thầu, Hoàng Su Phì cũ). Một trong những điểm cao ở vùng núi đất phía tây, nhìn xuống các thung lũng ruộng bậc thang và núi đồi xung quanh. Đường lên dốc và có đoạn phải đi bộ; nên đi cùng người địa phương, không lên một mình trong bóng tối.
Các điểm cao quanh Mã Pì Lèng. Buổi sáng sớm, hẻm sông Nho Quế có lúc đầy sương, nhìn từ trên đèo xuống như một dòng sông mây. Chỉ dừng ở khu dừng chân, điểm ngắm có lan can, không ra mép vực trong sương.
Cổng trời Quản Bạ. Thung lũng Tam Sơn có những sáng sương lấp đầy, chỉ thấy đỉnh núi đôi nhô lên. Điểm dừng chân có bãi đỗ xe rộng, khá an toàn để chờ sương tan.
Đỉnh núi Rồng ở Lũng Cú. Từ cột cờ nhìn xuống các thung lũng quanh Lũng Cú, những buổi sáng có sương tạo cảnh rất đẹp. Đến sớm khi cột cờ còn vắng.
Vùng Tây Côn Lĩnh. Khối núi cao ở phía tây thành phố cũ, nơi người leo núi tìm đến. Đây là hành trình leo núi thật sự, cần người dẫn đường địa phương, chuẩn bị kỹ và kiểm tra quy định đi lại hiện hành; không phải điểm ghé ngắm mây thông thường.
Đi lại an toàn khi sương mù dày
Sương mù trên đèo là một trong những điều kiện nguy hiểm nhất khi đi đường ở vùng cao. Tầm nhìn giảm nhanh, có khi chỉ còn vài chục mét, mặt đường ướt, khúc cua và mép vực không nhìn rõ. Phần kỹ thuật lái xe được nói kỹ ở mục cung đường; ở đây chỉ là những nguyên tắc chung.
Nếu sương quá dày, cách an toàn nhất là không đi. Ở lại chỗ nghỉ, chờ đến khi sương tan — thường là vào khoảng giữa buổi sáng trong những ngày khô — rồi mới xuất phát. Một, hai giờ chờ đợi không đáng gì so với rủi ro trên đèo.
Khi đang đi mà gặp sương dày, giảm tốc độ, bật đèn, giữ khoảng cách xa với xe phía trước. Không dừng xe giữa đường hay ở khúc cua; nếu cần dừng, tìm chỗ lề rộng, đỗ sát phía vách núi, bật đèn cảnh báo. Người đi bộ trong sương nên mặc áo sáng màu, đi sát lề, không đi giữa đường.
Ở các điểm ngắm ven vực, sương mù làm bạn khó nhận ra mép vực. Đừng bước ra khỏi khu vực có lan can để tìm góc nhìn, kể cả khi sương bắt đầu tan.
Chụp biển mây: vài kinh nghiệm thực tế
Biển mây đẹp nhất trong một khoảng thời gian ngắn quanh bình minh, khi ánh nắng đầu tiên chiếu nghiêng trên mặt mây, nhuộm vàng hồng các đỉnh núi. Hãy có mặt ở điểm ngắm sớm hơn giờ mặt trời mọc một chút để kịp chọn chỗ đứng an toàn và quan sát mây đang dịch chuyển thế nào.
Mây chuyển động liên tục: có lúc dâng lên che kín đỉnh, có lúc rút xuống để lộ thung lũng. Kiên nhẫn chờ vài phút thường cho bạn một khung cảnh khác hẳn. Những đỉnh núi, cây đơn độc, mái nhà nhô lên khỏi mây là điểm nhấn giúp bức ảnh có chiều sâu; một mặt mây trắng trống trơn thường kém hấp dẫn hơn bạn nghĩ.
Sáng sớm trên đỉnh rất lạnh và ẩm, pin máy ảnh, điện thoại tụt nhanh hơn bình thường. Giữ pin dự phòng trong túi áo sát người cho ấm. Hơi nước có thể đọng trên ống kính khi bạn mang máy từ chỗ ấm ra chỗ lạnh; để máy quen nhiệt độ vài phút trước khi chụp.
Quan trọng hơn mọi kỹ thuật: đứng ở chỗ có nền vững, không lùi ra sau khi đang nhìn màn hình, nhất là ở những điểm ngắm ven vực mà sương còn che mép đất.
Mây, sương trong đời sống vùng cao
Với người dân, sương mù và mây không chỉ là cảnh để ngắm. Ở vùng núi đất phía tây, độ ẩm từ mây sương giúp cây cối, đồi chè xanh tốt; người làm chè thường nói chè trồng ở nơi nhiều mây mù cho búp mềm, thơm hơn. Nhận xét này đến từ kinh nghiệm canh tác lâu đời, được nhắc tới nhiều khi nói về chè Shan tuyết vùng cao.
Ngược lại, những đợt sương mù dày kéo dài trong mùa đông khiến trời âm u, ẩm lạnh, việc phơi phóng, đi lại khó khăn hơn. Trẻ em đi học trên những con đường sương phủ, người lớn đi chợ phiên từ khi trời còn mù mịt. Người vùng cao quen với việc đi chậm, gọi nhau bằng tiếng để biết vị trí, và chờ sương tan cho những việc cần nhìn xa.
Khi bạn ngắm biển mây từ trên đỉnh, hãy nhớ rằng phía dưới lớp mây đó là những bản làng đang bắt đầu một ngày trong sương lạnh. Sự tôn trọng với cảnh đẹp cũng là tôn trọng với những người đang sống bên trong nó.
Săn mây có trách nhiệm
Săn mây thường có nghĩa là dậy từ tờ mờ sáng, đi trong bóng tối lên những điểm cao. Hãy chọn những điểm đã quen thuộc, có lối đi rõ ràng, tốt nhất là đi cùng người địa phương. Mang đèn pin, áo ấm vì sáng sớm trên đỉnh rất lạnh, và cho người ở chỗ nghỉ biết bạn đi đâu.
Nhiều điểm ngắm mây nằm trên đất canh tác, nương rẫy, hoặc gần nhà dân. Đi nhẹ nhàng, không gây ồn ào khi trời còn tối, không giẫm lên cây trồng, không đốt lửa trên đồi cỏ khô. Rác mang lên thì mang xuống.
Về flycam: nhiều điểm cao nhìn ra biên giới. Việc bay thiết bị bay không người lái ở khu vực biên giới cần tuân theo quy định hiện hành và có thể phải xin phép. Đừng tự ý bay chỉ vì cảnh mây đẹp.
Và hãy chấp nhận rằng có những buổi sáng dậy sớm, leo lên đỉnh mà không có mây, hoặc mây che kín cả đỉnh. Đó là một phần của việc săn mây. Những người săn mây lâu năm thường nói: đi nhiều lần mới có một lần đúng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Săn mây ở Hà Giang vào mùa nào?
Biển mây có thể gặp nhiều thời điểm trong năm, nhưng thường đẹp vào những buổi sáng sau đêm trời quang, lặng gió, nhất là sau một đợt mưa. Cuối mùa mưa sang mùa khô, khoảng tháng chín đến tháng mười hai, nhiều người chọn đi săn mây.
Mấy giờ thì có biển mây?
Biển mây thường đẹp nhất vào lúc bình minh và khoảng một, hai giờ sau đó. Khi nắng lên cao, mặt đất ấm dần, sương bốc hơi và tan dần. Muốn thấy biển mây, bạn cần có mặt ở điểm ngắm trước khi mặt trời mọc.
Chiêu Lầu Thi ở đâu?
Chiêu Lầu Thi là vùng núi cao ở phía tây vùng Hà Giang cũ, thuộc khu vực xã Hồ Thầu (Hoàng Su Phì cũ), nay thuộc tỉnh Tuyên Quang. Đây là điểm được nhiều người chọn để săn mây; đường lên dốc, nên đi cùng người địa phương.
Vì sao có hôm lên núi lại chỉ thấy sương mù?
Khi lớp mây nằm ngang hoặc cao hơn chỗ bạn đứng, bạn ở trong mây nên chỉ thấy sương mù. Biển mây chỉ thấy được khi bạn ở cao hơn lớp mây. Mây thay đổi theo thời tiết từng đêm, nên có hôm đúng, có hôm không.
Sương mù trên đèo thường tan lúc mấy giờ?
Trong những ngày khô, sương mù buổi sáng thường tan dần vào khoảng giữa buổi sáng khi nắng lên. Mùa đông có mưa phùn hoặc không khí lạnh, sương có thể kéo dài cả ngày. Hỏi chủ chỗ nghỉ để biết tình hình mỗi buổi sáng.
Có nên đi đường khi sương mù dày không?
Nếu sương quá dày, tốt nhất là chờ ở chỗ nghỉ cho đến khi sương tan. Nếu buộc phải đi, giảm tốc độ, bật đèn, giữ khoảng cách, không dừng ở giữa đường hay khúc cua. Ở điểm ngắm ven vực, không bước ra ngoài lan can.